Problem istnienia Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa (ZZ ZA) w ZUS to pokłosie wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu, który 23 kwietnia 2026 r. oddalił apelację skierowaną w sprawie przeciwko ZUS wytoczoną przez jego byłą pracownicę.

Decyzję sądu opisał na swoich łamach „Dziennik Gazeta Prawna”. Powódka była jednocześnie przewodniczącą Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS. Gazeta podała, że po rozwiązaniu stosunku pracy przez pracodawcę kobieta wystąpiła do sądu z powództwem o przywrócenie do pracy oraz zapłatę wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy, powołując się na szczególną ochronę przysługującą działaczom związkowym.

Po publikacji dziennika PAP zwróciła się do ZUS z prośbą o komentarz. Zakład poinformował, że ustalenia w sprawie sądowej prowadzonej przed sądem we Wrocławiu mają „doniosłe znaczenie” w kontekście legalności działania tego związku w ZUS.

„W ustnych motywach wyroku sąd stwierdził, że pracownica nie może powoływać się na szczególną ochronę przysługującą działaczom związkowym, gdyż nie ma podstaw prawnych do stosowania ustawy o związkach zawodowych. Powstanie Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS było obarczone istotnymi i nieusuwalnymi uchybieniami. Sąd wnikliwie i wszechstronnie przeanalizował status ZZ ZA w ZUS i stwierdził, że nie powstał on w sposób zgodny z prawem jako organizacja związkowa” – wskazał Zakład.

Dodał, że brak skutecznego powstania tego związku w ZUS ustalił zarówno sąd okręgowy (II instancji), jak i sąd Rejonowy (I instancji).

Jak oświadczył ZUS, organizacja, która nie istnieje, nie może mieć przymiotu zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu ustawy o związkach zawodowych. W konsekwencji – jak dodano – oznacza to brak podstaw prawnych m.in. do czynnego udziału w negocjacjach z pracodawcą, jak też prowadzenia sporu zbiorowego.

Wyrok sądu ma znaczenie w związku z prowadzonymi w ZUS negocjacjami płacowymi.

Dyrektor Departamentu Legislacyjno-Prawnego w ZUS mecenas Magdalena Dulińska w rozmowie z PAP wyjaśniła, że w Zakładzie do tej pory działało 12 związków. Po wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławie ZUS uznaje 11. Dulińska wskazała, że już w momencie rozwiązywania umowy z liderką Związkowej Alternatywy były „daleko idące wątpliwości co do powołania tej organizacji”.

Zwróciła uwagę, że do tej pory w negocjacjach z zarządem przedstawiciele tego związku uczestniczyli warunkowo.

– Po wyroku sądu drugiej instancji mamy przesłanki, by sądzić, że tego związku po prostu nie ma – powiedziała Dulińska, podkreślając, że dalsze rozmowy będą już prowadzone bez Związkowej Alternatywy.

Przewodniczący ZZ ZA Piotr Szumlewicz ocenił w rozmowie z PAP, że stanowisko ZUS jest „skandaliczne”. Zaznaczył, że wyrok sądu we Wrocławiu dotyczy indywidualnej sprawy pracowniczej.

– Chodzi o członkinię naszego zarządu (...), która rzeczywiście przegrała sprawę o powrót do pracy – przyznał Szumlewicz.

Podkreślił, że wyrok dotyczył indywidualnego przypadku, natomiast nie ma sprawy sądowej o to, czy związek ma prawo działać i czy został prawidłowo założony.

– ZUS publicznie kłamie i wyciąga z tej sprawy, która nie dotyczy istnienia związku, konsekwencje, bym powiedział, PRL-owskie. To byłby jakiś ewenement, że polskie państwo chce delegalizować niezależny związek zawodowy – powiedział Szumlewicz.

Poinformował, że Związkowa Alternatywa w ZUS zwróciła się do kancelarii Dubois o stanowisko w tej sprawie. Kancelaria ta – jak podał – uznała, że „utrudnianie działalności związkowej w kontekście tej sprawy jest niezgodne z przepisami”. Jak dodał, w 2025 r. sąd uznał też, że związek prawidłowo podał informacje o liczbie swoich członków.

Szumlewicz podkreślił, że związek będzie chciał nadal uczestniczyć w negocjacjach płacowych w ZUS. Według przewodniczącego cała sytuacja wynika m.in. z tego, że związek domaga się, by pracodawca przystąpił do rokowań w ramach sporu zbiorowego.

Związki zawodowe w ZUS żądają podwyższenia wynagrodzeń średnio o 1200 zł brutto na pracownika. Dyrektor Dulińska poinformowała, że pracodawca zaproponował podwyżki wynagrodzeń w wysokości 200 zł na etat, co stanowi 284 zł z dodatkowymi składnikami wynagrodzeń wynikającymi z Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy (premia, dodatek stażowy, nagroda z Zakładowego Funduszu Nagród tj. trzynasta pensja, nagroda jubileuszowa, odprawa emerytalno-rentowa). Ponadto – jak dodała – zaproponowano pracownikom wypłatę jednorazowej nagrody w wysokości 3400 zł brutto.

Pracodawca początkowo proponował 170 zł podwyżki wynagrodzeń zasadniczych na etat, co daje 241 zł z dodatkowymi składnikami wynagrodzeń oraz 2000 zł jednorazowej nagrody na etat.

Dulińska zaznaczyła, że gdyby związki zgodziły się na porozumienie, podwyżki wynagrodzeń zostałyby wypłacone z wyrównaniem od stycznia. Zwróciła uwagę, że plan finansowy ZUS jest ściśle powiązany z ustawą budżetową nadzorowaną przez ministra finansów. Dyrektor wskazała, że nie jest możliwe pozyskanie większych środków na podwyżki, gdyż budżet Zakładu nierozerwalnie związany jest z ustawą budżetową, która na ten rok została już uchwalona.

– To, co zostanie przyznane Zakładowi w ramach zaplanowanych środków w ustawie budżetowej, my co roku prezentujemy jako element uzgodnień z działającymi w Zakładzie organizacjami związkowymi – wyjaśniła.

ZUS wielokrotnie zapewniał, że mimo trwających negocjacji obsługa klientów w placówkach ZUS-u odbywa się na bieżąco, a praca Zakładu przebiega bez zakłóceń. (PAP)

kkr/ joz/