Pod koniec kwietnia na statku wycieczkowym MV Hondius stwierdzono zakażenie hantawirusem, wirusem odzwierzęcym, którego głównym rezerwuarem są gryzonie. Do czwartku Światowa Organizacja Zdrowia potwierdziła pięć zakażeń hantawirusem; trzy osoby zmarły. Wycieczkowiec ma w sobotę lub niedzielę dotrzeć do Teneryfy w archipelagu Wysp Kanaryjskich. Agencja AP zacytowała szefową hiszpańskich służb ratunkowych, która oświadczyła, że uczestnicy rejsu „dotrą do całkowicie odizolowanego, odgrodzonego kordonem obszaru”.

W związku z tymi zdarzeniami w sieci zaczęły się pojawiać fałszywe informacje na temat wirusa. Według jednej z nich hantawirus miałby być skutkiem ubocznym szczepionki na covid. Autorzy dezinformacji powołują się na opracowany w 2021 r. dokument dotyczący działań niepożądanych zgłoszonych po wydaniu pozwolenia na dopuszczenie do obrotu szczepionki przeciw covid. Chodzi o szczepionkę „BNT162b2” opracowaną przez BioNTech i Pfizer. Jeden z takich wpisów zgromadził na platformie X niemal 3 mln wyświetleń.

Publikowane na platformach społecznościowych wpisy zwracają uwagę na 33. stronę dokumentu, gdzie została wymieniona m.in. infekcja hantawirusem płucnym. Termin znajduje się na tzw. liście AESI. Lista ta nie odnosi się jednak do skutków ubocznych; jest to wykaz zdarzeń niepożądanych lub objawów klinicznych, które są ściśle monitorowane przez organy zdrowia publicznego i producentów leków w celu oceny bezpieczeństwa.

Lista ta była sporządzona na podstawie dobrowolnych zgłoszeń przekazanych za pośrednictwem różnych krajowych systemów raportowania, takich jak amerykański system zgłaszania niepożądanych odczynów poszczepiennych (VAERS) czy unijna baza danych EudraVigilance. Dokument został złożony przez firmę Pfizer w ramach wniosku o wydanie licencji biologicznej (BLA) do Federalnej Agencji Żywności Leków (FDA) w Stanach Zjednoczonych.

Dezinformację wokół tego dokumentu dementował już w 2022 r. rzecznik firmy Pfizer. Powiedział on wówczas Reutersowi, że wszystkie zgłoszenia działań niepożądanych są traktowane bardzo poważnie, jednak to nie oznacza, że mają one związek przyczynowo-skutkowy ze szczepionką.

Również rzecznik Europejskiej Agencji Leków zapewniał wtedy, że same spontaniczne zgłoszenia przypadków podejrzewanych działań niepożądanych rzadko wystarczają do udowodnienia, że dana reakcja została rzeczywiście wywołana przez konkretny lek. - Może to być objaw innej choroby lub może być związane z innym produktem leczniczym przyjmowanym przez pacjenta w tym samym czasie. Dlatego opis przypadku należy traktować jak element układanki - wyjaśnił.

Ośrodek Analizy Dezinformacji NASK w przesłanej PAP odpowiedzi zaznaczył, że manipulowanie wynikami lub wybiórcze cytowanie badań przedstawianych w raportach i artykułach naukowych jest częstym zabiegiem w dezinformacji zdrowotnej, historycznej lub – szerzej – naukowej. Jak dodał NASK, popularność tej praktyki wynika z tego, że zweryfikowanie tego typu doniesień jest często trudne dla odbiorcy niemającego wiedzy specjalistycznej.

W sieci popularność w temacie hantawirusa zdobywają również dawne wypowiedzi współzałożyciela firmy Microsoft Billa Gatesa. - Są one zazwyczaj powiązane z jedną z dominujących teorii konspiracyjnych, które można było zaobserwować podczas pandemii koronawirusa. Zgodnie z nią epidemie są częścią spisku globalnych elit, które sztucznie je kreują, by czerpać z nich materialne korzyści. Obecnie tego typu treści mają ograniczony zasięg, jednak dostrzegamy potencjał ich dalszego rozpowszechniania - zwrócił uwagę NASK.

Chodzi m.in. o wywiad z Gatesem z 2024 r. w amerykańskim talk-show „The View”. Powiedział on wówczas, że w ciągu 25 lat może nastąpić kolejna pandemia, która może być znacznie poważniejsza. Autorzy wpisów sugerują, że współzałożyciel Microsoftu, a także założyciel Bill and Melinda Gates Foundation, zajmującej się m.in. szczepionkami, zaplanował kolejną pandemię.

NASK przypomniał, że w 2020 r. blisko 1/3 młodych Polaków kwestionowała pandemię COVID-19. Najnowsze badania, przeprowadzone przez NASK w kwietniu br., wskazują, że to właśnie osoby w wieku 18-39 lat wykazują największą skłonność do ufania teoriom spiskowym.

Hantawirusy są przenoszone głównie przez gryzonie, takie jak myszy, szczury czy nornice. Zakażenie następuje poprzez wdychanie powietrza zanieczyszczonego kałem, moczem lub śliną zainfekowanych gryzoni, niekiedy także poprzez uszkodzoną skórę. WHO szacuje, że każdego roku na świecie odnotowuje się od 10 tys. do 100 tys. przypadków zachorowań, przy czym ciężkość zakażenia różni się w zależności od szczepu.

W Europie zakażenia powodują głównie wirus Dobrava (DoBV) występujący u myszy leśnych oraz obecny u nornic wirus Puumala (PUUV). Polskie badania wykazały występowanie przeciwciał przeciw tym wirusom u kilku proc. pracowników leśnych (zakażenia przebiegały bezobjawowo lub z niewielkimi objawami). Rocznie odnotowuje się od kilku do kilkudziesięciu przypadków zakażenia, głównie na Podkarpaciu. W Polsce hantawirusy wywołują głównie gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym (HFRS). (PAP)

wm/ bar/