Senat bez poprawek do ustawy uznającej śląski za język regionalny

Za przyjęciem ustawy głosowało 52 senatorów, przeciw było 32, nikt nie wstrzymał się od głosu.

Wcześniej w środę grupa senatorów złożyła wniosek o odrzucenie ustawy w całości, do czego negatywnie odniosły się senackie komisje. Wniosły one następnie o przyjęcie ustawy bez poprawek. W głosowaniu nad odrzuceniem ustawy 30 senatorów było za, 53 przeciw, a 1 wstrzymał się od głosu.

Na mocy ustawy język śląski ma zostać wpisany do ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych jako drugi, obok języka kaszubskiego, język regionalny.

Oznacza to m.in. możliwość wprowadzenia do szkół dobrowolnych zajęć z języka śląskiego, montowania dwujęzycznych tablic z nazwami miejscowości, gdzie używanie języka śląskiego deklaruje ponad 20 proc. mieszkańców, dofinansowanie działalności związanej z zachowaniem języka śląskiego czy wprowadzenie do Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych dwóch przedstawicieli osób posługujących się językiem śląskim.

W toku środowej debaty nad ustawą głos zabrał m.in. senator Piotr Masłowski, który nawiązał do przekazu piosenki Stinga „Englishman in New York” mówiąc, że określa ona jakoś też Ślązaków. - Znaczy, jesteśmy legalni, ale jesteśmy obcy. (…) Jesteśmy u siebie, a z jakiegoś powodu od tylu lat jesteśmy traktowani trochę jak ciało obce, jak ciało niechciane na naszym gruncie, na którym nasze rodziny mieszkają od wielu lat - obrazował.

Masłowski przypomniał, że w 2007 r. śląski otrzymał kod ISO i od tego czasu w międzynarodowych badaniach językowych jest traktowany odrębnie. W 2009 r. prof. Jolanta Tambor zaczęła kodyfikację językową i od tego powstał śląski alfabet, czyli ślabikorz.

W 2015 r. został opublikowany „Słownik Gornoślonskij Godki” Bogdana Kallusa. W 2016 r. Facebook wprowadził śląski interfejs językowy, który działa do dziś. W 2018 r. uruchomiono internetowy korpus śląskiej mowy, w którym na bazie publikacji po śląsku skatalogowano ponad 2 mln śląskich słów, co obrazuje zasób leksykalny.

W 2022 r. dr Henryk Jaroszewicz opracował „Zasady pisowni języka śląskiego”. W 2023 r. powstała Rada Języka Śląskiego. W 2024 r. Google Translator wprowadził język śląski jako osobny język do swoich tłumaczeń.

- Ten język jest żywy i tworzy nowe słowa. Mam ze sobą telefon komórkowy - mobilok (ew. mobilniok - PAP). To jest nasze własne słowo i to nie jest kalka językowa z języka niemieckiego, bo Niemcy mówią na to: handy - argumentował Masłowski.

- Podejmujemy tę próbę po raz dziewiąty i nawet jak się teraz nie uda, będziemy próbowali dalej, aż do skutku, bo Ślonzoki mają do tego prawo, żeby godać, jak chcą - podsumował.

We wtorek ustawą zajmowały się połączone komisje edukacji, kultury i środków przekazu, a także samorządu terytorialnego i administracji państwowej.

Głos zabrała wówczas m.in. prof. Katarzyna Kłosińska, przewodnicząca Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, która odniosła się do opinii Rady z 2011 r., gdy śląszczyzna została określona jako dialekt języka polskiego. Jak podkreśliła ekspertka, od tego czasu zmieniła się „sytuacja socjolingwistyczna etnolektu śląskiego”.

- Przede wszystkim ten język czy ten etnolekt nie był tak skodyfikowany jak jest teraz. Nie rozwijała się wtedy jeszcze literatura, nie było tej liczby osób, które się z tym językiem utożsamiają, uważają za swój ojczysty czy rodzinny, domowy język - mówiła Kłosińska dodając, że język ten jest dziś rozwinięty i funkcjonalny.

Podkreśliła, że w momencie uznania kaszubszczyzny za język regionalny w 2005 r. jej stopień kodyfikacji, dorobek literacki oraz obecność w życiu kulturalnym były mniejsze niż te, którymi dziś dysponuje język śląski. Zapytana, czy jej zdaniem język śląski powinien zostać uznany za język regionalny w rozumieniu ustawy z 6 stycznia 2005 r., odpowiedziała, że tak.

Po raz pierwszy poselski projekt ws. uznania języka śląskiego pojawił się w 2007 r. Tego samego dnia zdecydowano o skróceniu kadencji parlamentu. Kolejne projekty składano w 2010 i 2012 r., ale nigdy nie zostały poddane dyskusji na sali plenarnej.

W 2014 r. do Sejmu trafił obywatelski projekt ustawy ws. uznania Ślązaków za mniejszość etniczną, podpisany przez 140 tys. obywateli. Skierowano go do prac w komisji, której wnioskiem było jego odrzucenie. Poselski projekt ws. ślonski godki w 2018 r. nie doczekał się numeru druku, a w 2020 r. pierwszego czytania. Z kolei w 2023 r. przygotowano poselski projekt o uznaniu śląskiej mniejszości etnicznej, ale zanim się nim zajęto, skończyła się kadencja.

Projekt ustawy ws. uznania języka śląskiego za język regionalny posłowie KO przygotowali po raz drugi w tej kadencji parlamentu. Poprzedni uzyskał poparcie w Sejmie i Senacie w 2024 r. Ostatecznie nowelizację ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym zawetował ówczesny prezydent Andrzej Duda.

Podczas spisu powszechnego w 2021 r. narodowość śląską zadeklarowały 596 224 osoby, w tym 236 588 jako pierwszą, a 187 372 jako jedyną. Używanie języka śląskiego w kontaktach domowych potwierdziło 467 145 osób, a spośród nich 54 957 - jako jedynego.(PAP)

mtb/ lm/