Spada średnia temperatura ciała człowieka; przed 150 laty była wyższa niż obecnie

Wciąż dość powszechne jest przekonanie, że średnia temperatura ciała człowieka sięga około 37 st. C. Wynika to z badań  niemieckiego lekarza Carla Wunderlicha. Przebadał on 25 tys. osób i na podstawie ponad 1 mln odczytów przed 150 laty ustalił, że u zdrowych osób dorosłych wynosi ona 37 st. C. Na wiele lat stało się to punktem odniesienia prawidłowej temperatury ciała człowieka.

Badania w ostatnich latach sugerują jednak, że średnia temperatura ciała człowieka jest niższa. W USA u zdrowej osoby dorosłej obniżyła się ona o 0,59 st. C w porównaniu do początku XIX w. Wskazują na to pomiary 190 tys. Amerykanów, jakie przeprowadzono w latach 1862-2017. Wynika z nich, że przeciętna temperatura ciała wynosi obecnie 36,39 st. C (97,5 w skali Fahrenheita).

Podejrzewa się, że pomiary Carla Wunderlicha były mniej precyzyjne i zawyżone, gdyż za jego czasów dysponowano mniej dokładnymi termometrami. Temperaturę mierzono na ochotnikach pod pachami, tymczasem bardziej dokładny odczyt jest z jamy ustnej. Pacjenci musieli też leżeć nieruchomo przez 15-20 minut.

Na spadek średniej temperatury ciała człowieka wskazują jednak również nowsze pomiary. Przykładem jest wywodzące się z Amazonii plemię Tsimane, żyjące na terenie Boliwii. Wskazują na to badania opublikowane przez „Science Advance” w 2020 r. (Rapidly declining body temperature in a tropical human population”). Wynika z nich, że o ile w 2000 r. średnia temperatura ciała tych ludzi sięgała około 37 st. C, to w 2018 r. spadła do 36,5 st. C. 

Podejrzewa się, że powodem obniżenia się średniej temperatury ciała człowieka mogą być lepsze warunki życia oraz postęp medycyny. W przeszłości ludzie częściej zmagali się z różnymi chorobami, w tym z różnego typu zakażeniami. A częsta odpowiedź immunologiczna może podnosić bazową temperaturę ciała. 

Pomocne są szczepionki, które chronią przed ciężkimi zakażeniami i ich powikłaniami – ratują życie, lecz pośrednio obniżają też temperaturę ciała. Powszechne wykorzystywane są też różnego typu leki przeciwzapalne. 

W czasach współczesnych ludzie żyją w bardziej komfortowych warunkach. Zimą wykorzystywane jest ogrzewanie pomieszczeń, z kolei latem używane są urządzenia klimatyzacyjne. Dzięki temu nasze organizmy nie muszą tracić tak dużej ilości energii na termoregulację.

Przeciętna temperatura ciała człowieka wynosząca 36,4 st. C to tylko średnia statystyczna. Ta, która jest prawidłowa, ma szerszy zakres i mieści się w przedziale od 36,1 st. C do nawet 37,2 st. C. Zmienia się ona w zależności od wieku, płci, masy ciała, a nawet pory dnia. 

Z wiekiem temperatura ciała spada, gdyż zwalnia przemiana materii, a człowiek jest zwykle mniej aktywny fizycznie. U kobiet średnia temperatura ciała jest wyższa niż u mężczyzn, nawet poza cyklami miesiączkowymi oraz po okresie przekwitania. Występują też dobowe wahania temperatury ciała. Zwykle spada ona w godzinach nocnych od 3:00 do 5:00, natomiast szczyt osiąga po południu między 16:00 i 18:00.

Zbigniew Wojtasiński (PAP)

zbw/ zan/