Kalendarz rocznic od 2 do 8 listopada

2 listopada

-----------

1658 – Urodził się Stefan Sczaniecki, jezuita, filozof i teolog, autor podręcznika pedagogii, w którym podkreślał godność i bezinteresowność stanu nauczycielskiego, zalecał łagodność w postępowaniu i stosowanie kar cielesnych tylko w ostateczności.

1659 – Cesarz Leopold I założył we Wrocławiu katolickie gimnazjum św. Macieja, na bazie którego powstał później Uniwersytet Wrocławski.

1667 - Urodził się Jakub Ludwik Sobieski, syn Jana Sobieskiego i Marii Kazimiery d'Arquien, książę oławski, starosta pucki.

1721 – Car Piotr I przyjął tytuł imperatora Wszechrosji, co przyjmowane jest za symboliczny początek Cesarstwa Rosyjskiego.

1754 – Urodził się Ignacy Zaborowski, matematyk i geodeta, profesor geometrii, autor pierwszych polskich tablic logarytmicznych, rektor Collegium Nobilium prowadzonego przez pijarów w Warszawie.

1808 – W Krakowie urodził się Antoni Helcel, ochotnik w powstaniu listopadowym, uczestnik bitew pod Grochowem i Wawrem, później wykładowca prawa na UJ i poseł do parlamentu w Wiedniu i Sejmu Krajowego we Lwowie.

1830 - Fryderyk Chopin wyjechał z Warszawy, rozpoczynając tym samym okres swojej emigracji.

1836 - W Wilnie urodził się Michał Andriolli, rysownik, ilustrator, malarz. W swojej posiadłości nad Świdrem wybudował kilkanaście domów na wynajem według własnego projektu, nadając im specyficzny styl, dla którego określenia upowszechniła się nazwa „świdermajer”.

1848 – Po zbombardowaniu miasta przez Austriaków skapitulował Lwów.

1860 - Urodził się Marcin Kasprzak, działacz socjalistyczny, członek II Proletariatu, PPS zaboru pruskiego i SDKPiL; rozstrzelany przez władze carskie w 1905 r. na stokach warszawskiej Cytadeli.

1866 - Urodził się Bronisław Piłsudski, brat Józefa Piłsudskiego, etnograf, lingwista, muzeolog; za udział w przygotowaniach do zamachu na cara Aleksandra III w 1887 r. skazany został na 15 lat zesłania i ciężkich prac na Sachalinie.

1879 - Urodził się Walery Sławek, jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, współtwórca OB PPS, żołnierz Legionów Polskich, członek Komendy Naczelnej POW, oficer WP, twórca BBWR, trzykrotny premier i marszałek Sejmu.

1881 - Zmarł Jan Nepomucen Bobrowicz, powstaniec 1830 roku, adiutant gen. Józefa Bema.

1882 – Przed bazyliką Świętego Krzyża w Warszawie ustawiono brązową figurę Chrystusa dźwigającego krzyż.

1891 – Urodził się Zenon Klemensiewicz, językoznawca, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Nauk.

1904 – Działacz lewicowego ruchu niepodległościowego Marcin Kasprzak został skazany na karę śmierci za zastrzelenie 4 rosyjskich żandarmów.

1925 - W kolumnadzie Pałacu Saskiego w Warszawie powstał Grób Nieznanego Żołnierza.

1932 – Józef Beck został ministrem spraw zagranicznych (był nim do wybuchu wojny).

1932 - Urodziła się Sława Przybylska, piosenkarka; wykonawczyni piosenek „Pamiętasz, była jesień”, „Gdzie są kwiaty z tamtym lat” i „Miasteczko Bełz”.

1937 - W Warszawie urodziła się Barbara Borys-Damięcka, reżyserka telewizyjna i teatralna; dyrektorka warszawskiego Teatru Syrena w latach 1997-2007.

1940 - Urodził się Jerzy Łapiński, aktor, grał między innymi w filmach: „Godzina pąsowej róży”, „Krajobraz po bitwie”, „Wolna sobota”, „Aktorzy prowincjonalni”, „Świąteczna przygoda”, występował w serialach telewizyjnych „Miodowe lata”, „Plebania”, „Złotopolscy”.

1941 – Urodził się Jerzy Osiatyński, ekonomista i polityk, minister-kierownik Centralnego Urzędu Planowania w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, minister finansów w rządzie Hanny Suchockiej, poseł w latach 1989-2001 (najpierw w Obywatelskim Klubie Parlamentarnym, następnie w Unii Demokratycznej i Unii Wolności).

1942 - Niemcy zakończyli akcję likwidacji getta w Tomaszowie Mazowieckim, wywożąc jego mieszkańców do obozu zagłady w Treblince.

1944 - W Żyrardowie zmarł Karol Irzykowski, krytyk literacki, pisarz.

1949 - Aresztowany został gen. Stanisław Tatar. Został oskarżony o szpiegostwo i skazany na dożywocie, ale wyszedł na wolność w 1956 r.

1971 - We Wrocławiu zakłady „Polar”, jako pierwsze w Polsce, rozpoczęły produkcję pralek automatycznych.

1971 - Zmarła Janina Porazińska, prozaiczka, redaktorka, tłumaczka literatury skandynawskiej i literatury szwedzkojęzycznej.

1976 - W Stanach Zjednoczonych Jimmy Carter wygrał wybory prezydenckie; jego doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego został Zbigniew Brzeziński.

1985 - W szpitalu w Olsztynie zmarł Marcin Antonowicz, student Uniwersytetu Gdańskiego, zatrzymany 19 października 1985 r. przez funkcjonariuszy ZOMO i ciężko pobity.

1988 – Na polu w Białobrzegach (w okolicy lotniska w Rzeszowie) rozbił się samolot pasażerski LOT lecący z Warszawy. Przyczyną katastrofy była awaria silników. Zginęła jedna osoba, ale pozostałych 28 zdążyło się ewakuować przed wybuchem zbiorników paliwa.

1996 - W Warszawie zmarł Artur Międzyrzecki, poeta, prozaik, tłumacz, krytyk literacki.

1996 - W Warszawie zmarł Janusz Warmiński, aktor, reżyser, wieloletni dyrektor Teatru Ateneum.

2000 - Zmarła Sue Ryder, brytyjska filantropka, w czasie II wojny światowej w polskiej sekcji SOE (Special Operations Executive - Kierownictwie Operacji Specjalnych) - tajnej rządowej agencji brytyjskiej wspierającej m.in. ruch oporu w państwach okupowanych przez III Rzeszę.

2017 – W Poznaniu zmarł Ireneusz Cieślak, pilot balonowy. W 1983 r., wraz ze Stefanem Makné, zwyciężył w pierwszej powojennej edycji Pucharu Gordona Bennetta.

2018 - W Krakowie prof. Jerzy Wyrozumski, historyk specjalizujący się w dziejach średniowiecza, wieloletni prezes Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa i wieloletni sekretarz generalny Polskiej Akademii Umiejętności, autor m.in. „Historii Polski do roku 1505”, „Dziejów Polski średniowiecznej”, biografii „Kazimierz Wielki” oraz „Dziejów Krakowa”.

2022 – W Ostrowi Mazowieckiej otwarto Muzeum Dom Rodziny Pileckich.

2024 – W wieku 90 lat zmarła Ewa Boniecka, dziennikarka (m.in. PAP i „Życia Warszawy”), autorka wywiadów z politykami i książek o USA i Wielkiej Brytanii.

3 listopada

-----------

1443 – Wojska króla Polski i Węgier Władysława III pokonały Turków w bitwie pod Aleksinacem w Serbii. Było to pierwsze starcie w jego krucjacie przeciwko Turcji.

1771 - Król Stanisław August został w Warszawie porwany przez grupę konfederatów barskich. Z powodu nieudolności porywaczy po kilku godzinach odzyskał wolność. Zamieszany w akcję Kazimierz Pułaski uciekł do Ameryki, a główni sprawcy zostali skazani przez sąd sejmowy.

1845 - Urodził się Zygmunt Gloger, historyk, archeolog, etnograf, folklorysta, krajoznawca; dzieło jego życia to „Encyklopedia staropolska ilustrowana”.

1848 - W Krakowie ukazał się pierwszy numer konserwatywnego dziennika „Czas”.

1867 - Urodził się Stanisław Szeptycki, od listopada 1916 r. dowódca Legionów Polskich, na czele których wkroczył do Warszawy, gdy wojska niemieckie i austriackie wyparły Rosjan. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został szefem Sztabu Generalnego, a potem dowódcą armii. W czasie wojny polsko-bolszewickiej odsunięty przez Piłsudskiego. W czerwcu 1922 r. na czele wojska wkroczył do przyznanej Polsce części Górnego Śląska. W trakcie zamachu majowego stał na czele wojsk wiernych legalnemu rządowi.

1877 - Urodził się Karol Hubert Rostworowski, publicysta i literat związany z Narodową Demokracją. Jego sztuka „Niespodzianka” jest przez krytyków uważana za jeden z najważniejszych dramatów dwudziestolecia międzywojennego.

1894 - W Poznaniu powstała niemiecka organizacja nacjonalistyczna Deutscher Ostmarkenverein, nazywana Hakatą (od nazwisk organizatorów: Hansemann, Kennemann i Tiedemann).

1901 - Urodził się Stanisław Tołpa, botanik, sławny za sprawą opracowanego przez siebie preparatu na bazie torfu, który rzekomo miał pomagać w leczeniu nowotworów.

1902 – Urodził się Alfred Jaroszewicz. Podczas II wojny światowej przeniknął do kontrwywiadu Armii Krajowej jako agent Armii Ludowej. Podobną, podwójną rolę (agent NKWD i wywiadu Wojska Polskiego) pełnił też wcześniej. W 1948 r. został uwięziony pod zarzutem, że był wtyczką AK. Akcja ta była częścią planu skierowanego przez ekipę Bieruta przeciwko Gomułce.

1914 - Urodził się Juliusz Bardach, historyk ustroju i prawa, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Nauk, autor prac z zakresu ustroju i prawa dawnej Litwy, parlamentaryzmu polskiego, historii porównawczej prawa.

1920 - W Drohobyczu urodził się Maciej Aleksy Dawidowski, ps. Alek, instruktor harcerski, żołnierz Szarych Szeregów, jeden z bohaterów „Kamieni na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.

1921 - W Warszawie zmarł Andrzej Niemojewski, pisarz, wolnomyśliciel, antyklerykał, początkowo socjalista, potem nacjonalista znany z wystąpień antysemickich, redaktor „Myśli Niepodległej”.

1926 - W Warszawie urodził się Andrzej Micewski, historyk specjalizujący się w dziejach II RP i autor pierwszej biografii kardynała Wyszyńskiego, współtwórca miesięcznika „Więź” i Klubu Inteligencji Katolickiej, a w stanie wojennym członek Prymasowskiej Rady Społecznej.

1927 - Urodził się Zbigniew Cybulski, jeden z najpopularniejszych aktorów w dziejach polskiego kina. Zagrał w filmach „Popiół i diament” Wajdy, „Rękopis znaleziony w Saragossie” Hasa, „Pociąg” Kawalerowicza, „Salto” Konwickiego, „Do widzenia, do jutra” i „Jowita” Morgensterna.

1929 - Zmarł Jan Ignacy Niecisław Baudouin de Courtenay, językoznawca; profesor Polskiej Akademii Umiejętności i wykładowca na wielu uczelniach, w 1922 r. został bez własnej zgody wysunięty przez mniejszości narodowe jako kandydat na prezydenta RP.

1932 - Urodził się Ernest Pohl, piłkarz Górnika Zabrze; najskuteczniejszy strzelec w historii polskiej ligi z dorobkiem 186 goli; w latach 1955-1964 wystąpił w 46 meczach reprezentacji Polski, w których zdobył 39 goli.

1936 - Rozpoczęła się emisja pierwszej polskiej powieści radiowej; była nią książka „Dni powszednie państwa Kowalskich” Marii Kuncewiczowej.

1939 – W lasach piaśnickich koło Wejherowa Niemcy rozstrzelali co najmniej 82 Polaków.

1943 - W ramach tzw. akcji „Erntefest” („Dożynki”) Niemcy zamordowali około 42 tys. Żydów z dystryktu lubelskiego; ponad 18 tys. z nich zginęło w obozie koncentracyjnym na Majdanku.

1946 - Ukazał się pierwszy numer „Stolicy”, warszawskiego tygodnika ilustrowanego.

1947 - W Łodzi urodził się Jacek Koprowicz, reżyser i scenarzysta filmowy.

1948 – Władze PPR i PPS na wspólnym posiedzeniu podjęły decyzję o zwołaniu kongresu zjednoczeniowego i przyjęły projekt statutu partii.

1959 - Premiera filmu „Awantura o Basię” w reżyserii Marii Kaniewskiej.

1970 - Zmarł Władysław Jan Grabski (syn b. premiera Władysława Grabskiego), pisarz, publicysta i autor książek historycznych.

1976 - Katastrofa kolejowa w Juliance koło Częstochowy – po zderzeniu dwóch pociągów zginęło 25 osób, a ponad 60 zostało rannych. Winę za zdarzenie ponosili przede wszystkim dwaj maszyniści jednego z pociągów.

1984 - W Warszawie odbył się pogrzeb księdza Jerzego Popiełuszki, porwanego i zamordowanego przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa.

1991 - W Warszawie zmarł Roman Wilhelmi, aktor, znany m.in. z ról w serialach „Czterej pancerni i pies”, „Alternatywy 4”, „Kariera Nikodema Dyzmy” oraz filmach „Zaklęte rewiry”, „Widziadło”, „Ćma”.

2007 - Zmarł Wojciech Mazurkiewicz, dziennikarz, poeta, autor skeczy radiowych, programów telewizyjnych i estradowych.

2013 - Zmarł Gerard Cieślik, piłkarz - legenda „Ruchu” Chorzów, w barwach którego strzelił 167 goli. 45 razy zagrał w reprezentacji Polski, strzelił 27 goli – dwa najsławniejsze w meczu z ZSRR w 1957 r. na Stadionie Śląskim.

4 listopada

-----------

1612 – Skapitulowała oblegana na Kremlu polska załoga. Na pamiątkę tego wydarzenia w Rosji w 2004 r. wprowadzono Dzień Jedności Narodowej (by zastąpić świętowaną za czasów ZSRR rocznicę wybuchu rewolucji)

1660 – Bitwa pod Cudnowem wygrana wspieranych przez Tatarów wojsk polskich nad wojskami rosyjskimi i kozackimi.

1790 - W Warszawie został założony cmentarz Powązkowski.

1794 - W walce z wojskami rosyjskimi na warszawskiej Pradze zginął gen. Jakub Jasiński. Tego samego dnia wojska rosyjskie wymordowały od 13 do 20 tys. mieszkańców Pragi.

1801 - Urodził się Seweryn Goszczyński, poeta – rewolucjonista. Uczestnik ataku podchorążych na Belweder, od którego rozpoczęło się powstanie listopadowe. Na emigracji we Francji poznał Mickiewicza i Słowackiego, związał się z Towiańskim. Ostatnie lata życia spędził we Lwowie, został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim.

1844 – We Lwowie otwarto Akademię Techniczną, uczelnię, na bazie której w 1920 r. powstała politechnika.

1847 – Zmarł Feliks Mendelssohn-Bartholdy, jeden z najwybitniejszych kompozytorów XIX wieku.

1861 – Dzięki oddaniu do użytku 100-kilometrowego odcinka do Przemyśla Lwów uzyskał połączenie kolejowe z Wiedniem.

1877 - Urodził się Tomasz Arciszewski, jeden z przywódców PPS, premier RP na uchodźstwie w latach 1944-1947 – de iure i de facto był ostatnim premierem II RP (do lipca 1945 r. uznawanym przez mocarstwa zachodnie).

1889 - W Zakopanem zmarł Tytus Chałubiński, lekarz, przyrodnik, społecznik, jeden z pionierów taternictwa, współzałożyciel Towarzystwa Tatrzańskiego i Muzeum Tatrzańskiego.

1900 - Urodził się Kazimierz Zakrzewski, historyk, autor pierwszej w języku polskim syntezy dziejów Bizancjum, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zamordowany w czasie II wojny światowej w Palmirach.

1918 – Rada Regencyjna powołała prowizorium rządowe Władysława Wróblewskiego, ostatni gabinet rządowy Królestwa Polskiego przed przejęciem władzy przez Józefa Piłsudskiego.

1923 – Zmarła Jadwiga z Działyńskich Zamoyska, założycielka pierwszej na ziemiach polskich szkoły gospodarstwa domowego dla dziewcząt – początkowo działającej w Kórniku, potem przeniesionej do Kuźnic k. Zakopanego.

1925 - Urodził się Ryszard Kiersnowski, numizmatyk mediewista, profesor PAN, zwolennik tezy, że na denarze Bolesława Chrobrego umieszczony został paw, a nie orzeł.

1925 - W Katowicach urodziła się Aleksandra Śląska, aktorka, znana m.in. z ról w serialu „Królowa Bona” oraz w filmach „Ostatni etap” i „Pasażerka”.

1926 – Pomimo protestów dziennikarzy i antysanacyjnej opozycji prezydent Ignacy Mościcki wydał rozporządzenie „o karach za rozpowszechnianie nieprawdziwych wiadomości oraz o karach za zniewagę władz i ich przedstawicieli”. Kilka tygodni później Sejm to rozporządzenie uchylił.

1931 - W Warszawie zmarł Artur Oppman, pseudonim Or-Ot, publicysta i poeta Młodej Polski, varsavianista, pułkownik Wojska Polskiego.

1934 - W Warszawie urodził się Michał Głowiński, teoretyk i historyk literatury.

1944 - W Lublinie powstał Centralny Komitet Żydów Polskich.

1944 - Zmarła Maria Rodziewiczówna, pisarka, autorka powieści „Lato leśnych ludzi”, „Dewajtis”, „Między ustami a brzegiem pucharu”.

1948 - Przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Warszawie rozpoczął się proces działaczy PPS-WRN; wśród oskarżonych był Kazimierz Pużak, który trzy lata wcześniej razem z innymi przywódcami Polskiego Państwa Podziemnego został osądzony w Moskwie w tzw. procesie szesnastu.

1950 - Podpisano Europejską Konwencję Praw Człowieka.

1952 - W Warszawie urodziła się Hanna Gronkiewicz-Waltz, prezes Narodowego Banku Polskiego w latach 1992-2000 i prezydent Warszawy w latach 2006-2018.

1956 - Inauguracja działalności Wrocławskiego Teatru Pantomimy.

1981 - W Warszawie w rządowej willi doszło do spotkania prymasa Polski Józefa Glempa, gen. Wojciecha Jaruzelskiego i Lecha Wałęsy. Była to próba osłabienia konfliktu między władzami a „Solidarnością”

1982 - W Warszawie urodziła się Kamila Skolimowska, lekkoatletka, w wieku niespełna 18 lat zdobyła złoty medal na igrzyskach olimpijskich w Sydney w rzucie młotem.

1988 - W trakcie oficjalnej wizyty w Polsce premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher spotkała się z Lechem Wałęsą, którego władze ostentacyjnie określały wtedy jako „prywatną osobę”.

1992 - W Łodzi zmarł Ludwik Benoit, aktor, znany m.in. z ról w filmach „Ewa chce spać”, „Przygody Pana Michała” i „Fucha”; jego głosem mówił słoń Dominik w serialu animowanym „Proszę słonia”.

1992 - Zmarł Kazimierz Smogorzewski, historyk, współredaktor Encyklopedii „Britannica”. W latach 1929-1939 współpracownik „Gazety Polskiej”, dziennika sanacyjnego. Autor pracy „Myśli o integracji Europy Środkowo-Wschodniej 1939-1944”. Był jedynym polskim dziennikarzem, któremu wywiadu udzielił Adolf Hitler.

2000 - Premiera serialu telewizyjnego „M jak miłość”.

2011 - Zmarł Tadeusz Walasek, bokser, zdobywca dwóch medali olimpijskich - srebrnego w Rzymie (1960) i brązowego w Tokio (1964), mistrz Europy z Belgradu (1961).

2014 – Na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen pod Berlinem odsłonięto pomnik gen. Stefana Roweckiego, zamordowanego tam w 1944 r.

2020 – W Łodzi zmarł malarz i grafik Stanisław Fijałkowski. Jego prace były wystawiane w największych galeriach i muzeach na świecie.

2024 – Zmarł prof. Henryk Kocój, historyk specjalizujący się w dziejach Polski końca XVIII wieku. Opisał stosunek różnych krajów (Francji, Austrii, Prus, Saksonii) do polskich powstań narodowych.

5 listopada

-----------

1370 - W Krakowie zmarł Kazimierz III Wielki, król Polski panujący od 1333 r.

1414 - W Konstancji rozpoczął się sobór powszechny, który zakończył tzw. wielką schizmę zachodnią. Reprezentujący tam Krzyżaków dominikanin Jan Falkenberg oskarżył Polskę, że w wojnie z zakonem walczyła przy pomocy pogan. Odpowiedział na to Paweł Włodkowic, rektor Akademii Krakowskiej, że wszystkie narodowości mają prawo do życia w pokoju na swoich ziemiach.

1734 - W Dzikowie pod Tarnobrzegiem zwolennicy króla Stanisława Leszczyńskiego zawiązali konfederację generalną; jej celem była walka ze wspierającymi Augusta III rosyjskimi i saskimi wojskami interwencyjnymi.

1794 – Pod wrażeniem rzezi Pragi skapitulowała Warszawa, co było jednym z ostatnich epizodów powstania kościuszkowskiego. Dowodzący rosyjskim szturmem Aleksander Suworow w nagrodę otrzymał od Katarzyny II stopień feldmarszałka.

1830 - Fryderyk Chopin wyjechał z Kalisza do Drezna, następnie udał się do Monachium i Paryża - do Polski nigdy już nie powrócił.

1899 - We Lwowie zmarł Franciszek Smolka, prawnik, członek tajnych organizacji niepodległościowych, aresztowany przez władze austriackie w 1841 r., skazany na śmierć, następnie ułaskawiony; w 1848 r. przywódca polskiego ruchu narodowego w Galicji i prezes austriackiej Rady Państwa; poseł na galicyjski Sejm Krajowy; w latach 1881-1893 stał na czele austriackiej Izby Poselskiej.

1901 – Odbył się koncert inauguracyjny w nowo otwartej Filharmonii Warszawskiej, poprowadzony przez Emila Młynarskiego z występem Ignacego Paderewskiego; koncert dał początek pierwszej stałej orkiestrze symfonicznej w Warszawie.

1906 - W Paryżu na Sorbonie Maria Skłodowska-Curie wygłosiła pierwszy wykład z fizyki; była pierwszą kobietą profesorem na tej prestiżowej uczelni.

1914 - I wojna światowa: Wojska rosyjskie rozpoczęły drugie oblężenie twierdzy Przemyśl.

1915 - W wyniku ran odniesionych w bitwie pod Kamieniuchą zmarł por. Tadeusz Żuliński, lekarz, pierwszy komendant główny Polskiej Organizacji Wojskowej (POW).

1916 - W Warszawie i w Lublinie generałowie-gubernatorzy ogłosili manifest cesarzy Austrii i Niemiec o utworzeniu Królestwa Polskiego, tzw. akt 5 listopada.

1916 – W Poznaniu zmarł architekt Oskar Hoffmann, autor wielu pięknych kamienic w tym mieście (m.in. ul. Św. Marcin 69, Zwierzyniecka 20, Dąbrowskiego 39).

1922 - Przeprowadzono wybory do Sejmu RP I kadencji; Blok Chrześcijańskiej Jedności Narodowej uzyskał 28,8 proc. głosów, Blok Mniejszości Narodowych 15,1 proc., PSL „Piast” 12,9 proc., PSL „Wyzwolenie” 10,9 proc., PPS 10,1 proc.

1922 - Urodził się Czesław Petelski, reżyser, autor m.in. filmów „Baza ludzi umarłych”, „Kamienne niebo”, „Ogniomistrz Kaleń”.

1926 - W Gdańsku urodził się Zygmunt Chychła, bokser; w 1952 r. na igrzyskach w Helsinkach zdobył dla Polski pierwszy po II wojnie światowej złoty medal olimpijski.

1931 - Urodził się Leonard Duszeńko, leśniczy, działacz opozycji w PRL, współpracownik m.in. Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela oraz NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych.

1935 – Urodził się Piotr Wierzbicki, dziennikarz, założyciel i do 2005 r. szef „Gazety Polskiej”. W PRL-u autor „Traktatu o gnidach”, w III RP poparł lustrację i dekomunizację.

1937 - W Warszawie zmarł Bolesław Leśmian, poeta, prozaik, eseista, krytyk literacki. Główny przedstawiciel polskiego symbolizmu.

1938 - Premiera filmu „Zapomniana melodia” w reżyserii Konrada Toma i Jana Fethkego. Z tego filmu pochodzą znane do dziś piosenki „Już nie zapomnisz mnie” i „Ach, jak przyjemnie” autorstwa Ludwika Starskiego, do muzyki Henryka Warsa.

1939 - Urodził się aktor Jan Nowicki, tytułowy Wielki Szu w filmie Sylwestra Chęcińskiego, Kettling w „Panu Wołodyjowskim”, odtwórca głównej roli w „Magnacie” Filipa Bajona.

1939 - Ukazał się pierwszy numer „Biuletynu Informacyjnego” - pisma konspiracyjnego, centralnego organu prasowego Związku Walki Zbrojnej i AK, wydawanego w latach II wojny światowej w Warszawie i Krakowie.

1941 - Urodził się Włodzimierz Nahorny, muzyk jazzowy, kompozytor, aranżer.

1945 - Aresztowany został płk Jan Rzepecki, komendant Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

1946 - W Zakopanem rozpoczął się proces założycieli „Goralenvolku”, organizacji współpracującej w czasie II wojny światowej z niemieckimi władzami okupacyjnymi.

1946 - Zmarł Zygmunt Stojowski, pianista i kompozytor, autor kantaty „Modlitwa za Polskę” do tekstu Zygmunta Krasińskiego.

1948 - Początek procesu pokazowego kierownictwa podziemnej PPS-WRN (Wolność - Równość - Niepodległość). Kazimierza Pużaka, Tadeusza Szturm de Sztrema, Józefa Dzięgielewskiego, Feliksa Misiorowskiego, Ludwika Cohna i Wiktora Krawczyka skazano na kary od 5 do 10 lat więzienia

1951 - W Fabryce Samochodów Osobowych na Żeraniu rozpoczęto produkcję samochodu M-20 Warszawa na licencji Pobiedy.

1952 - Otwarto pierwszą linię tramwajową łączącą Nową Hutę z Krakowem.

1963 - Urodził się Zygmunt „Muniek” Staszczyk, wokalista, autor tekstów, lider zespołu T.Love.

1965 - W Krakowie zmarł Jan Chmurowicz, generał WP; w czasie kampanii wrześniowej dowodził obroną Przemyśla.

1967 - W Warszawie urodziła się Kayah, piosenkarka, autorka tekstów.

1967 - Premiera serialu animowanego dla dzieci „Rozbójnik Rumcajs”.

1981 - W Warszawie zmarł Stanisław Mazur - matematyk, współtwórca lwowskiej szkoły matematycznej, współpracownik m.in. Stefana Banacha.

1985 – Zespół kardiochirurgów pod kierunkiem Zbigniewa Religi przeprowadził w zabrzańskim szpitalu (obecnie Śląskim Centrum Chorób Serca) pierwszy w Polsce udany przeszczep serca.

1987 - Janina i Zbigniew Porczyńscy przekazali Muzeum Archidiecezji Warszawskiej kolekcję dzieł sztuki obejmującą ponad 400 obrazów.

1989 - W Nowym Jorku zmarł Władimir Horowitz, jeden z najwybitniejszych pianistów XX wieku, urodzony w Berdyczowie.

1995 - Odbyła się pierwsza tura wyborów prezydenckich; największe poparcie uzyskali w niej: Aleksander Kwaśniewski - 35,11 proc., i Lech Wałęsa - 33,11 proc.

2004 - Zmarł Jerzy Duda-Gracz, malarz, scenograf, rysownik.

2010 - W Warszawie otwarto Centrum Nauki Kopernik.

2015 - Zmarł gen. Czesław Kiszczak, czołowa postać obozu władzy za rządów Wojciecha Jaruzelskiego. Był szefem MSW, a w stanie wojennym także członkiem Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. W 1989 r. był jednym z inicjatorów Okrągłego Stołu, zaś w rządzie Tadeusza Mazowieckiego przez kilka miesięcy wicepremierem.

2017 - W Katowicach zmarł Walery Pisarek, językoznawca i prasoznawca, specjalista socjolingwistyki, inicjator Ustawy o języku polskim uchwalonej w 1999 r.

2017 - Zmarł Roman Bratny, pisarz, autor takich powieści jak „Kolumbowie. Rocznik 20”, „Szczęśliwi torturowani”, „Śniegi płyną”, „Brulion”, „Na bezdomne psy”.

2018 - W Warszawie zmarła dziennikarka telewizyjna Irena Dziedzic. Prowadzony przez nią w latach 1956-1981 program „Tele-Echo” (początkowo emitowany na żywo) był pierwszą w polskiej telewizji audycją typu talk-show.

2019 – Zmarł Józef Smaga, znawca literatury rosyjskiej i historyk – specjalista dziejów ZSRR. Autor książki „Narodziny i upadek imperium”.

2025 – Zmarła Barbara Ptak, autorka kostiumów do takich filmów jak „Nóż w wodzie” Polańskiego, „Ziemia obiecana” Wajdy, „Noce i dnie” Antczaka i „Faraon” Kawalerowicza.

6 listopada

-----------

1657 - W Bydgoszczy zawarta została umowa o przymierzu wieczystym pomiędzy elektorem brandenburskim Fryderykiem Wilhelmem i Polską; jednocześnie potwierdzony został traktat zawarty 19 września 1657 r. w Welawie, znoszący zależność lenną Prus Książęcych od Polski.

1755 - Urodził się Stanisław Staszic - działacz oświeceniowy, pisarz, publicysta, filozof, geograf, geolog; rzecznik reform społecznych w okresie Sejmu Czteroletniego; po rozbiorach organizował m.in. życie naukowe kraju.

1825 - Urodził się Julian Klaczko, działacz polityczny i publicysta, poeta, krytyk literacki, autor esejów.

1838 - Urodził się Bronisław Radziszewski, chemik, profesor Uniwersytetu Lwowskiego - twórca lwowskiej szkoły chemicznej.

1846 - Zmarł Karol Marcinkowski, wielkopolski działacz społeczny, organizator Towarzystwa Naukowej Pomocy i inicjator budowy Bazaru w Poznaniu.

1860 - Urodził się Ignacy Jan Paderewski, pianista, kompozytor, działacz społeczny i mąż stanu; jako premier i minister spraw zagranicznych podpisał w imieniu Polski traktat wersalski.

1863 - Powstanie styczniowe: pod Jaworowem Soleckim poległ Dionizy Czachowski, ziemianin, szef sztabu zgrupowania gen. Mariana Langiewicza, walczył w bitwach pod Małogoszczą, Pieskową Skałą i Grochowiskami.

1879 - Urodził się Henryk Kuna, rzeźbiarz, malarz, nauczyciel akademicki.

1880 - Urodził się Oskar Sosnowski, profesor Politechniki Warszawskiej, architekt, teoretyk sztuki, konserwator zabytków; autor projektów m.in. kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP w Warszawie oraz kościoła św. Rocha w Białymstoku.

1881 - Urodził się Henryk Mierzejewski, inżynier mechanik i konstruktor.

1890 - W Lublinie zmarł Piotr Ściegienny, katolicki ksiądz, działacz niepodległościowy i chłopski.

1915 – Urodził się Bolesław Kowalski – we wrześniu 1939 r. walczył w obronie Kępy Oksywskiej, a w sierpniu 1944 r. jako jeden z dowódców Gwardii Ludowej (siły zbrojnej PPR) poległ w Powstaniu Warszawskim.

1918 - W nocy z 6 na 7 listopada w Lublinie utworzono Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

1922 - W Warszawie urodził się Artur Międzyrzecki, poeta, prozaik, tłumacz, krytyk literacki.

1922 - W Toruniu utworzono Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej.

1923 - W Krakowie doszło do krwawych starć robotników z policją i wojskiem; po obu stronach zginęło 31 osób, ponad 100 zostało rannych.

1936 - W Bydgoszczy urodził się Leonard Pietraszak, aktor, znany m.in. z filmów „Vabank” oraz „Vabank II, czyli riposta”, a także seriali „Czarne chmury” i „Czterdziestolatek”.

1938 – Wybory do Sejmu i Senatu V kadencji – zostały zbojkotowane przez większość antysanacyjnej opozycji.

1939 - Sonderaktion Krakau: gestapo aresztowało w Krakowie 183 pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej.

1945 - W Wierzchosławicach odbył się pogrzeb Wincentego Witosa.

1946 - Polska została członkiem UNESCO.

1948 - W Gdańsku zwodowano pierwszy po wojnie statek - rudowęglowiec „Sołdek”.

1949 - Konstanty Rokossowski objął stanowisko polskiego ministra obrony narodowej i został mianowany marszałkiem Polski.

1950 - W Warszawie na scenie Teatru Polskiego odbył się pierwszy występ Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze”.

1953 - Odbyła się emisja pierwszego spektaklu Teatru Telewizji; widzowie obejrzeli tego dnia „Okno w lesie” Leonida Rachmanowa i Jewgienija Ryssa w reżyserii Józefa Słotwińskiego.

1958 - Zmarł Sławomir Dunin-Borkowski, pisarz, reportażysta, w czasie Powstania Warszawskiego redaktor biuletynu „Warszawa walczy”, a po wojnie związany z Radiem Wolna Europa.

1985 - Gen. Wojciech Jaruzelski zrezygnował ze stanowiska premiera i został przewodniczącym Rady Państwa. Nowym szefem rządu został Zbigniew Messner.

2003 – Podczas misji NATO w Iraku zginął major Hieronim Kupczyk. Był pierwszym z 28 polskich żołnierzy, którzy ponieśli śmierć w trakcie prowadzonych tam do 2008 r. działań.

7 listopada

-----------

1449 - W Malborku zmarł Konrad von Erlichshausen, wielki mistrz zakonu krzyżackiego od 1441 r.; pochowany został w grobowcu w malborskiej kaplicy św. Anny.

1602 - Papież Klemens VIII ogłosił świętym królewicza Kazimierza Jagiellończyka.

1806 – Na wieść o zwycięstwie wojsk napoleońskich pod Jeną i Auerstadt w znajdującej się pod pruskim zaborem Wielkopolsce wybuchło powstanie. Do Poznania wjechali gen. Henryk Dąbrowski oraz Józef Wybicki.

1837 - Urodził się Stanisław Tarnowski, hrabia, historyk literatury, krytyk literacki, publicysta i polityk. Był współautorem „Teki Stańczyka” i jednym z głównych ideologów konserwatyzmu galicyjskiego. Autor „Historii literatury polskiej”.

1849 - Urodził się Józef Chełmoński, malarz, przedstawiciel realizmu, autor obrazów „Odlot żurawi”, „Babie lato”, „Czwórka”, „Bociany”.

1867 - W Warszawie urodziła się Maria Skłodowska-Curie, autorka pionierskich prac z fizyki i chemii jądrowej, jedyna dotąd kobieta uhonorowana przez Szwedzką Akademię Nauk dwiema Nagrodami Nobla.

1889 - Urodził się Stanisław Swianiewicz, ekonomista, prof. Uniwersytetu Wileńskiego; więzień sowiecki, cofnięty z transportu oficerów skierowanych do Katynia; autor głośnej książki „W cieniu Katynia” uważanej za jeden z najważniejszych dokumentów na temat zbrodni katyńskiej.

1889 - Urodził się Stanisław Kubicki, malarz i grafik, poeta i publicysta, przedstawiciel nurtu ekspresjonizmu w sztukach plastycznych i literaturze.

1911 - Maria Skłodowska-Curie została laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie chemii.

1912 – W Katowicach otwarto kino Rialto, jedno z najstarszych działających do dziś takich miejsc w Polsce.

1914 – W Warszawie otwarto Dom Towarowy Braci Jabłkowskich, najnowocześniejszy obiekt handlowy ówczesnej Warszawy.

1917 - Początek bolszewickiego przewrotu w Rosji (oficjalnie nazywanego Wielką Rewolucją Październikową).

1922 - Papież Pius XI nominował księdza Augusta Hlonda (późniejszego prymasa) administratorem apostolskim w Katowicach, w części diecezji wrocławskiej, przyznanej Polsce w wyniku plebiscytu.

1930 - Urodził się Kazimierz Dziewanowski, reportażysta, autor scenariuszy filmowych, audycji radiowych i telewizyjnych.

1939 - Dekretem prezydenta RP gen. Władysław Sikorski powołany został na stanowisko Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych.

1939 – Gubernator Hans Frank zamieszkał na Wawelu, który stał się siedzibą niemieckich władz Generalnego Gubernatorstwa.

1943 - W Jastrzębiu-Zdroju urodził się Krystian Lupa, reżyser teatralny, scenograf, grafik, autor teatralnych scenariuszy i adaptacji, tłumacz oraz pedagog.

1946 - W Krakowie zmarł Julian Nowak, lekarz, mikrobiolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; premier oraz minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego (1922); senator (1922-1927).

1951 - Rozpoczęto seryjną produkcję samochodu ciężarowego FSC Lublin-51.

1963 - Zmarł prof. Stanisław Ossowski, socjolog, teoretyk kultury.

1965 - W Legnicy urodził się Tomasz Merta, historyk myśli politycznej, publicysta, ekspert ds. edukacji; od 2005 r. wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego oraz Generalny Konserwator Zabytków; zginął w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem 10 kwietnia 2010 r.

1966 - Premiera filmu „Matnia” w reżyserii Romana Polańskiego.

1968 - Premiera filmu „Lalka” w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa.

1981 – Przy pomocy władz amerykańskich z Polski ewakuowany został wraz z rodziną Ryszard Kukliński, oficer polskiego Sztabu Generalnego, który przekazał CIA informacje o przygotowaniach do wprowadzenia stanu wojennego w Polsce oraz plany tej operacji, a także inne tajemnice Układu Warszawskiego.

1996 - Zmarł Andrzej Bączkowski, prawnik, minister pracy i polityki socjalnej w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza.

2016 – W Warszawie zmarł Janusz Żełobowski, polski śpiewak operowy i operetkowy, solista Krakowskiego Teatru Muzycznego w latach 1957-1971.

2025 – W wieku 102 lat zmarł Zbigniew Rylski, powstaniec warszawski i członek AK, a pod koniec wojny żołnierz 2 Armii Wojska Polskiego. W latach 1945-1947 był więziony, pośmiertnie został awansowany na pułkownika.

8 listopada

-----------

1632 - Królem Polski został Władysław IV Waza, najstarszy syn Zygmunta III.

1781 - W Makoszowach, obecnie dzielnicy Zabrza, urodził się Karol Godula, współtwórca śląskiego przemysłu, właściciel kompleksu kopalń i hut cynku.

1774 - W Warszawie zaczęła się ukazywać „Gazeta Warszawska”. Jej wydawca, były jezuita, ks. Stefan Łuskina, otrzymał w 1773 roku przywilej królewski dający mu wyłączne prawo do wydawania prasy na terenie Korony we wszystkich językach oprócz francuskiego.

1841 - Urodził się Stanisław Kramsztyk, fizyk, pedagog, popularyzator nauki, czynny działacz ruchu oświatowego w Warszawie pod koniec XIX wieku. Był jednym ze współzałożycieli Kasy imienia Milanowskiego - wspomagającej finansowo młodych naukowców.

1858 - Urodził się Tadeusz Wróblewski, prawnik i teoretyk prawa, bibliofil, zesłaniec syberyjski, po 1886 roku obrońca w procesach działaczy politycznych, założyciel biblioteki naukowej w Wilnie.

1864 - Car Aleksander II podpisał ukaz o kasacie klasztorów w Królestwie Polskim; na jego podstawie w nocy z 27 na 28 listopada 1864 r. władze rosyjskie przeprowadziły kasację 109 klasztorów.

1877 - W Warszawie zmarł Karol Beyer, pierwszy zawodowy fotograf warszawski; twórca polskiej fotografii profesjonalnej; numizmatyk.

1898 - Urodził się Wacław Ścibor-Rylski, aktor, reżyser, dyrektor teatru.

1906 - Pod Rogowem w pobliżu Łodzi działacze Organizacji Bojowej PPS pod dowództwem Józefa Montwiłł-Mireckiego przeprowadzili akcję na rosyjski pociąg pocztowy, zdobywając pieniądze na działalność niepodległościową; była to jedna z największych akcji bojowych Polskiej Partii Socjalistycznej.

1917 - W wyniku dokonanego w Piotrogrodzie przewrotu władzę w Rosji przejęła Rada Komisarzy Ludowych (rząd) z Włodzimierzem Leninem na czele.

1917 - W Olsztynie urodził się Tadeusz Nowakowski, pisarz, publicysta, współpracownik BBC i sekcji polskiej Radia Wolna Europa.

1918 - Józef Piłsudski i Kazimierz Sosnkowski zostali zwolnieni z Twierdzy w Magdeburgu.

1923 - W Warszawie urodził się Józef Hen, pisarz, publicysta, scenarzysta; autor powieści „Nikt nie woła”, beletryzowanych biografii „Ja, Michał z Montaigne”, „Błazen - wielki mąż” - o Tadeuszu Boyu-Żeleńskim i „Mój przyjaciel król” - o Stanisławie Auguście, a także książek „Nie boję się bezsennych nocy” i „Nowolipie”.

1926 - Urodził się Bogdan Baer, aktor teatralny i filmowy, związany z teatrami stołecznymi: Narodowym, Dramatycznym, Ateneum i Polskim.

1928 - Władze Warszawy podjęły uchwałę o przemianowaniu placu Saskiego na plac Marszałka Piłsudskiego. W 1939 r. nazwany został przez Niemców Adolf Hitler Platz, a po wojnie został placem Zwycięstwa. W 1990 r. powrócił do nazwy z 1928 r.

1929 - W Warszawie urodził się Jan Młodożeniec, plastyk, jeden z największych twórców plakatu, projektant graficzny, malarz.

1933 - Rozpoczęła działalność Polska Akademia Literatury. Prezesem PAL został Wacław Sieroszewski, jego zastępcą Leopold Staff, a sekretarzem Juliusz Kaden-Bandrowski.

1937 - Urodził się Jan Kociniak, aktor filmowy i teatralny, związany z warszawskim Teatrem Ateneum; wystąpił m.in. w filmach „Rękopis znaleziony w Saragossie” Wojciecha Jerzego Hassa i „Miś” Stanisława Barei.

1942 - II wojna światowa: siły brytyjsko-amerykańskie w ramach operacji „Torch” wylądowały w kontrolowanych przez siły Państwa Francuskiego Maroku i Algierii.

1948 – Powstał Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” pod kierownictwem prof. Tadeusza Sygietyńskiego.

1956 - Początek prac Komisji Wspólnej Episkopatu i Rządu.

1986 - W wieku 96 lat zmarł Wiaczesław Mołotow, jeden z najbliższych współpracowników Stalina. W historii Polski zapisał się ze względu na pakt Ribbentrop-Mołotow oraz podpis, jaki złożył razem z innymi członkami kierownictwa ZSRR pod decyzją o wymordowaniu w 1940 r. polskich jeńców.

1992 - W Warszawie zmarła Hanna Skarżanka, aktorka; żołnierz Kedywu Wileńskiego Okręgu AK; w okresie stanu wojennego zaangażowana w działalność podziemnej „Solidarności”; przez wiele lat związana z warszawskim Teatrem Ateneum; wystąpiła m.in. w filmach „Prawo i pięść”, „Rok spokojnego słońca” i „Dolina Issy”.

2000 - W Krakowie zmarł Krzysztof Litwin, aktor, grafik, malarz; odtwórca postaci sierżanta Walczaka w serialu „Przygody psa Cywila”; był pierwszym kompozytorem „Piwnicy Pod Baranami” i autorem muzyki do pierwszego piwnicznego hymnu; występował w Teatrze Telewizji oraz na scenach Starego Teatru i Operetki Krakowskiej.

2000 - W Warszawie zmarł Józef Pińkowski, ekonomista i polityk; premier od września 1980 r do lutego 1981 r.

2006 – Do Polski przyleciały pierwsze dwa zakupione w USA samoloty wielozadaniowe F-16.

2008 - W Warszawie zmarł Mieczysław F. Rakowski, dziennikarz, w latach 1958-1982 redaktor naczelny tygodnika „Polityka”; od 1975 do 1990 r. członek KC PZPR; poseł na Sejm (1972-1989); premier (1988-1989) i ostatni I sekretarz KC PZPR.

2016 – W warszawskiej Dolinie Szwajcarskiej odsłonięto pomnik Henryka Sławika i Józsefa Antalla seniora – Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. (PAP)

jkrz/ dki/