Lekarze czekają na podpis prezydenta pod „lex szarlatan”, przeciwnicy nowelizacji apelują o weto

Na podpis prezydenta Karola Nawrockiego czeka przygotowana przez rząd ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tzw. lex szarlatan. Prace parlamentarne nad nią skończyły się 31 lipca. Głowa państwa ma na decyzję w sprawie ustawy 21 dni.

Już na etapie konsultacji społecznych propozycja regulacji wzbudziła dyskusję, głównie wśród stowarzyszeń zrzeszających zielarzy, akupunkturzystów, homeopatów i salony kosmetyczne. Uwagi (w sumie ponad 5 tys.) zgłosiło wiele instytucji i organizacji, w tym m.in. Naczelna Rada Lekarska, Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych, Polska Izba Ubezpieczeń, związki zawodowe, fundacje pacjentów, stowarzyszenia producentów suplementów i izby gospodarcze.

Ministerstwo Zdrowia i Rzecznik Praw Pacjenta podkreślają, że nowe prawo chroni pacjentów przed wyłudzaniem pieniędzy i narażaniem ich na niesprawdzone terapie, które mogą negatywnie wpłynąć na proces leczenia.

– Mam nadzieję, że ta ustawa uzyska podpis pana prezydenta – powiedziała we wtorek w TVN24 minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

W rozmowie z serwisem Rynek Zdrowia wiceszefowa MZ Katarzyna Kęcka podkreśliła, że pseudomedycyna to nie tylko problem dezinformacji, ale też dochodowy biznes, który opiera się na wykorzystaniu niewiedzy i lęku pacjentów – najczęściej onkologicznych. Jej zdaniem sprzeciw wobec ustawy może wynikać właśnie z zysków, które pseudomedycy czerpią z działalności.

Lekarze przekonują, że państwo musi skutecznie ścigać osoby bez wykształcenia medycznego, które oferują usługi terapeutyczne.

– Jako samorząd lekarski od dawna podkreślamy, że potrzebujemy w Polsce takiego prawa, które pozwoli skutecznie walczyć z tą szarlatanerią – powiedział w czwartek w TOK FM wiceprezes Naczelnej Rady Lekarskiej Klaudiusz Komor. – Jeszcze w przypadku pseudolekarzy – bo tylko tak mogę powiedzieć o osobach, które mają prawo wykonywania zawodu lekarza i stosują metody niesprawdzone – możemy podejmować działania i nasz pion orzecznictwa zawodowego może po prostu ich sądzić. W przypadku tych osób, które nie są lekarzami, niestety my nie mamy żadnej władzy – wyjaśnił.

Do prezydenta zaapelowała też wirusolog i immunolog prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, członkini zespołu doradczego ds. bezpieczeństwa informacyjnego, powołanego przez Departament Bezpieczeństwa Narodowego przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W opublikowanym w mediach społecznościowych liście otwartym wirusolożka wskazała na skalę pseudomedycznych praktyk w Polsce i ich konsekwencje dla chorych.

„Milczenie państwa w tej sprawie jest samo w sobie decyzją, tylko decyzją na korzyść oszustów, a nie na korzyść pacjentów. Podpisując ustawę, przenosi Pan tę decyzję na drugą stronę, na stronę tych, którzy potrzebują ochrony” – zwróciła się do prezydenta.

Zwolennicy medycyny alternatywnej uważają, że ustawa niesie ryzyko zablokowania dostępu do niestandardowych metod leczenia. Przekonują Karola Nawrockiego do weta.

Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki, pytany na początku sierpnia w radiu RMF24 o decyzję, jaka zapadnie w sprawie ustawy, przyznał, że nowela „oczywiście budzi emocje”.

– Dawno nie widziałem ustawy, która powodowałaby takie zainteresowanie, która by powodowała taką aktywność różnych środowisk pacjenckich, ale także np. biznesu – stwierdził. Zapewnił, że nowelizacja „jest poddawana bardzo wnikliwej ocenie formalnoprawnej”.

Wśród organizacji apelujących o zawetowanie przepisów jest m.in. Instytut Ordo Iuris. W ocenie organizacji „nowe regulacje drastycznie naruszają konstytucyjną wolność słowa, swobodę badań naukowych, autonomię pacjenta oraz wolność działalności gospodarczej”.

Apel o weto z 25 tys. podpisów zaniosła do Kancelarii Prezydenta także delegacja propagatorów tzw. medycyny niekonwencjonalnej, w tym Jerzego Zięby. Mężczyzna w 2023 r. skazany został za znieważenie i zniesławienie lekarzy. Odpowiada też przed sądem m.in. za bezprawną sprzedaż środków, którym przypisywano właściwości lecznicze.

W środę Kancelaria Prezydenta poinformowała na swojej stronie o innym spotkaniu – z przedstawicielami różnych organizacji w sprawie nowelizacji ustawy. W rozmowie ze Zbigniewem Boguckim reprezentowane były m.in.: Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, Ogólnopolska Federacja Onkologiczna, Business Centre Club, Fundacja Onkologiczna Rakiety, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Klub Jagielloński, Krajowa Izba Fizjoterapeutów, Związek Rzemiosła Polskiego, Naczelna Rada Aptekarska, Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych oraz środowisko lekarskie.

„Przedstawiciele poszczególnych środowisk mieli możliwość przedstawienia swoich stanowisk, zastrzeżeń i argumentów dotyczących ustawy. Szef KPRP podkreślił, że z perspektywy Prezydenta istotne jest rozpatrzenie wszystkich aspektów sprawy, niezależnie od standardowych podziałów czy ocen politycznych” – przekazano w komunikacie po spotkaniu.

W czwartek w Radiu Zet Bogucki powiedział: – Pan prezydent pochyla się nad tą ustawą i nad analizą tej ustawy. Termin do decyzji jest do 21 (sierpnia – PAP), a więc do kolejnego piątku i na pewno w tym terminie pan prezydent podpisze tę ustawę.

Zgodnie z przygotowaną przez resort zdrowia we współpracy z Rzecznikiem Praw Pacjenta (RPP) nowelizacją wprowadzony zostanie zakaz stosowania praktyk pseudomedycznych, zdefiniowanych jako udzielanie świadczeń zdrowotnych, które stwarzają ryzyko uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia albo śmierci człowieka przez osobę niewykonującą zawodu medycznego; oferowania lub stosowania metod diagnostycznych lub leczniczych niebędących świadczeniem zdrowotnym, w przypadku których wprowadza się pacjenta w błąd, że posiadają one właściwości świadczenia zdrowotnego. Regulacja wprowadza również zakaz stosowania praktyk pseudomedycznych w zakresie diagnostyki lub leczenia małoletnich, chorób onkologicznych, ciężkich nieuleczalnych chorób lub zaburzeń psychicznych.

Po wejściu ustawy w życie żaden podmiot nie będzie mógł udzielać świadczeń zdrowotnych bez oficjalnego wpisu do Rejestru Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą i podejmować takich działań w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Ustawa reguluje także kwestie ziołolecznictwa – chodzi o oddzielenie legalnej, bezpiecznej i stosowanej od wieków fitoterapii, która często stanowi wsparcie tradycyjnego leczenia, od niebezpiecznego znachorstwa.

Zgodnie z nowelizacją RPP będzie mógł wydawać ostrzeżenia publiczne, jeżeli strona postępowania dopuści się praktyki, która może zagrażać pacjentom. Zyska także prawo do wydawania decyzji tymczasowych, zobowiązujących podmioty do natychmiastowego zaprzestania określonych działań lub zaniechań jeszcze przed zakończeniem postępowania.

Rzecznik będzie mógł też żądać wszczęcia i brać udział w postępowaniach cywilnych dotyczących praw pacjenta na takich samych prawach, jakie przysługują prokuratorowi. Resort zdrowia w porozumieniu z RPP przewidział także wysokie kary finansowe. Za naruszanie zbiorowych praw pacjentów będzie grozić kara do 1 mln zł, a za brak współpracy z rzecznikiem – do 100 tys. zł. Sankcje te będą obowiązywały także wtedy, gdy działalność zostanie zakończona tuż przed wydaniem decyzji.

Regulacja ma wejść w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia.

Alicja Kublicka (PAP)

kub/ akar/