Modele AI niemal całkowicie pomijają żeńskie postacie w opowiadaniach dla dzieci

Przeanalizowali oni 23,8 tys. fragmentów opowiadań, wygenerowanych przez sześć dużych modeli językowych: Claude Sonnet 4.5, Gemini 2.5, GPT-4o, GPT-5.1, Mistral Medium oraz Olmo 3.

Każdy z nich miał stworzyć tysiące wersji krótkiej opowieści, za każdym razem zaczynając od zdania: „A wtedy ». Po przybyciu…”. W poszczególnych wariantach zmieniano jedynie gatunek zwierzęcia oraz miejsce, do którego szło. Były to odpowiednio: niedźwiedź, ptak, kot, pies, mysz, świnia lub królik oraz gospodarstwo, kuchnia, rzeka albo sklep.

Badacze zmieniali również tzw. temperaturę modelu, czyli parametr określający, jak bardzo zróżnicowane i nieprzewidywalne mają być generowane odpowiedzi.

Okazało się, że w 57 proc. przypadków płeć bohaterów pozostawała nieokreślona, 41 proc. postaci było rodzaju męskiego, a zaledwie 2 proc. żeńskiego. Nie wpływały na to zmiany temperatury modelu ani miejsca akcji. Znaczenie miał natomiast gatunek zwierzęcia. Koty były przedstawiane jako postacie żeńskie w 7 proc. przypadków, czyli najczęściej spośród wszystkich analizowanych gatunków. Z kolei 96 proc. ptaków nie miało określonej płci.

Duże różnice zauważono między poszczególnymi modelami. Gemini i GPT-5.1 najczęściej tworzyły bohaterów rodzaju męskiego: odpowiednio w 63 i 65 proc. odpowiedzi. Claude wygenerował najwięcej postaci żeńskich, ale nadal stanowiły one jedynie 4 proc. wszystkich bohaterów. Olmo najrzadziej stosował rodzaj męski (w 12 proc. przypadków), ale też najczęściej pozostawiał płeć nieokreśloną (w 85 proc. odpowiedzi).

Jak wyjaśnili naukowcy, neutralność płciową modele uzyskiwały przeważnie przez całkowite unikanie zaimków lub stosowanie zaimków „it” i „its”, używanych zwykle w odniesieniu do zwierząt lub przedmiotów.

Następnie autorzy zestawili wyniki tej analizy z rezultatami eksperymentu, który przeprowadzili wcześniej z udziałem ludzi. Okazało się, że uczestnicy, którzy mieli stworzyć bardzo podobne opowieści, również częściej przedstawiali zwierzęcych bohaterów jako postacie męskie.

- Oznacza to, że modele powielają, a nawet wzmacniają, ludzkie uprzedzenia - powiedziała kierująca badaniem dr Melanie Walsh.

Jej zdaniem możliwe jest, że twórcy modeli celowo skłaniają je do neutralności w sytuacjach, w których płeć postaci nie została określona, aby ograniczyć uprzedzenia związane z płcią. Efektem może być jednak niemal całkowite wymazanie żeńskich postaci z opowiadań dla dzieci.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ zan/