Dezinformacja po upadku rakiety Ch-101 miała wywołać chaos informacyjny (analiza)

Rakieta manewrująca Ch-101 spadła w czwartek 30 lipca w pobliżu miejscowości Tarnawa-Kolonia w województwie lubelskim - wynika z ustaleń prokuratury. Do zdarzenia doszło w czasie zmasowanego rosyjskiego ataku na zachodnią Ukrainę. Najpierw o godz. 3.40 w polskiej przestrzeni powietrznej wykryto niezidentyfikowany obiekt, który następnie był śledzony przez służby. Do jego rozpoznania i przechwycenia skierowano myśliwiec F-16. O godz. 3.46 obiekt zanikł, a później zlokalizowano miejsce jego upadku w rejonie Tarnawy-Kolonii. Rakieta była rosyjska i została wyprodukowana w drugim kwartale 2026 roku w jednym z zakładów w obwodzie moskiewskim na terytorium Rosji. Jak ustalono, zawierała ona materiał wybuchowy „w znacznej ilości”.

Analityk Przemysław Dudek z organizacji fact-checkingowej Demagog zauważył w rozmowie z PAP, że rosyjska narracja propagandowa, zarówno w oficjalnych mediach, jak i wśród komentatorów wojskowych na Telegramie zmieniała się w czwartek wraz z pojawieniem się nowych ustaleń polskich służb. – Początkowo ich wspólnym wątkiem było zrzucenie winy za to zdarzenie na Ukrainę, próbowano na przykład połączyć upadek rakiety z wizytą prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w Lublinie (która miała miejsce w środę, w przededniu zdarzenia - PAP) – powiedział ekspert.

Wspomniał także, że rosyjska propaganda próbowała porównać zdarzenie na Lubelszczyźnie do tragedii, do której doszło w Przewodowie 15 listopada 2022 r. Wówczas podczas silnego rosyjskiego ostrzału terytorium Ukrainy na położoną niedaleko granicy wieś w województwie lubelskim spadł pocisk. W wyniku eksplozji zginęły dwie osoby. Śledczy ustalili, że rakieta została wystrzelona przez ukraińską obronę powietrzną, a zdarzenie było nieszczęśliwym wypadkiem. - Według rosyjskiej narracji za chwilę miało się okazać, że tak jak w Przewodowie pocisk był ukraiński – zwrócił uwagę rozmówca PAP.

W jego ocenie, celem takiej propagandy jest wyprzedzenie oficjalnego komunikatu i wprowadzenie chaosu informacyjnego. - W ten sposób, kiedy pojawi się oficjalna informacja, dla niektórych odbiorców prawda będzie tylko jedną z wielu konkurujących narracji - zaznaczył.

Według analityka po pierwszym komunikacie, w którym oceniono, że obiekt, który spadł na Tarnawę-Kolonię to prawdopodobnie rosyjska rakieta Ch-101, rosyjska narracja propagandowa przesunęła się na podważanie tych ustaleń. - Wówczas stwierdzono, że Polska oskarża Rosję „bez dowodów”, a także skupiano się na tym, że polskie śledztwo wciąż trwa - powiedział.

Rozmówca PAP wyróżnił dwie rosyjskie fałszywe narracje, które „najlepiej się wgryzły”. Pierwsza z nich sugerowała, że zdarzenie na Lubelszczyźnie to ukraińska prowokacja, druga zaś, że Polska nie była w stanie zestrzelić rakiety, bo oddała sprzęt Ukrainie.

- Warto podkreślić, że obie te narracje działają na nastrojach i tematach, które już wywoływały dyskusję przed zdarzeniem na Lubelszczyźnie. Specjalnie użyto takiego samego języka, jakim opisuje się ataki na Ukraińców w Polsce, jak na przykład znieważenie dziewczynek w Bielsku-Białej czy pobicie we Wrocławiu, które zdaniem autorów dezinformacji też były aktami ukraińskiej prowokacji. W przypadku tej drugiej narracji specjalnie nawiązuje się do przekazania przez Warszawę kilku sztuk amunicji do systemu rakietowego Patriot Ukrainie, bo niedawno wywołało to w Polsce duże emocje – wyjaśnił Dudek.

Jego zdaniem, propagandowe rosyjskie media zastosowały klasyczny, rozpoznawalny już wcześniej schemat. - Najpierw namnożono liczne wersje zdarzenia, wykorzystano lukę informacyjną, na którą pozwoliła opieszałość rządu z przekazywaniem informacji, a jak te w końcu się pojawiły, skupiono się na osłabianiu zaufania i podważaniu metod, w jaki ustalono te informacje. Jedyna znacząca różnica jest taka, że trafiono na wyjątkowo podatny grunt, czyli wykorzystano rosnące antyukraiński nastroje w społeczeństwie i przełożono emocje związane z innymi zdarzeniami na tę sytuację – wyjaśnił ekspert.

- Rosyjskie przekazy jak zwykle miały wiele źródeł, od oficjalnych podległych Kremlowi mediów, przez rosyjską sieć dezinformacyjną „pravda”, po naszych domorosłych trolli i agentów wpływu. Różne kanały mają docierać do różnych osób. Polski użytkownik raczej nie przegląda rosyjskich portali informacyjnych, ale może już trafić na przykład na wpis na portalu X czy na Facebooku. Wtedy pojawia się szansa, że uwierzy w taki przekaz, jeżeli jego autor nie wygląda na pierwszy rzut oka jak rosyjski agent – podkreślił.

Również w analizie opublikowanej w piątek przez zajmujący się przeciwdziałaniem dezinformacji serwis Disinfo Digest stwierdzono, że celem rosyjskiego aparatu propagandowego było „utrzymanie niepewności, rozmycie odpowiedzialności oraz stworzenie wrażenia, że ustalenie rzeczywistego przebiegu incydentu jest niemożliwe albo poporządkowane interesom politycznym”.

Jako ustalono rosyjskie oficjalne media relacjonując zderzenie na Lubelszczyźnie „zaczęły przypisywać polskim władzom ukryte cele polityczne”, zaś dziennik „Moskowskij Komsomolec”, rozwinął tezę, że incydent został wykorzystany do odbudowania społecznego poparcia dla Ukrainy. „Sugerowano, że polskie władze potrzebują obrazu wspólnego rosyjskiego zagrożenia, aby ograniczyć znaczenie sporów historycznych, gospodarczych i politycznych między Polską a Ukrainą” – czytamy w analizie Disinfo Digest.

Zdaniem analityków, incydent w Tarnawie-Kolonii został także wpisany w szerszą narrację o militaryzacji Polski i wschodniej flanki NATO. Jako przykład serwis podał czwartkową wypowiedź wiceprzewodniczącej komisji spraw zagranicznych Dumy Państwowej, która stwierdziła, że Polska formułuje bezpodstawne oskarżenia przeciwko Moskwie, ponieważ potrzebuje rosyjskiego zagrożenia do uzasadniania wydatków obronnych i kosztów członkostwa w NATO. Eksperci z Disinfo Digest zauważyli, że „wypowiedź parlamentarzystki nie była formalnym stanowiskiem Kremla, rosyjskiego Ministerstwa Obrony ani Ministerstwa Spraw Zagranicznych, została jednak wykorzystana jako »reakcja Rosji«, nadając propagandowej interpretacji pozór politycznej legitymizacji”.

W poniedziałek liczba publikacji dezinformujących w polskiej infosferze dotycząca upadku rakiety zmalała, choć najbardziej angażujące treści cieszyły się popularnością osiągając 200-300 tys. wyświetleń na głównych platformach społecznościowych. (PAP)

mzb/ pś/ bst/