Kalendarz rocznic od 3 do 9 sierpnia

3 sierpnia

----------

1569 – Król Zygmunt August wydał akt, na mocy którego Inflanty stały się wspólną posiadłością połączonych w wyniku unii lubelskiej Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego

1721 - Zmarł Stanisław Szembek, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1706 r.

1748 – W Ogrodzie Saskim w Warszawie zainaugurowała działalność Operalnia – pierwsza scena operowa w Polsce, na bazie której w 1765 r. Stanisław August Poniatowski założył Teatr Narodowy.

1773 - W Warszawie zmarł Stanisław Konarski, pedagog, reformator szkolnictwa, poeta, dramaturg, pisarz polityczny, pijar; założyciel Collegium Nobilium w Warszawie.

1778 – W Mediolanie otwarto teatr La Scala, jedną z najsłynniejszych scen operowych na świecie.

1816 – W Warszawie odbyło się prawykonanie „Pieśni narodowej za pomyślność króla” – skomponowanej dla cara Aleksandra I, który był równocześnie królem podporządkowanego Rosji Królestwa Polskiego. Pieśń ta, ze zmienionym tekstem, znana jest pod tytułem „Boże, coś Polskę”.

1851 – Urodził się Erazm Piltz, założyciel i redaktor ukazującego się od 1882 r. w Petersburgu polskiego tygodnika „Kraj”, poseł do Dumy, w czasie I wojny światowej wydał dla zachodnich dyplomatów encyklopedyczne kompendium wiedzy o Polsce, a razem z Romanem Dmowskim stał się czołową osobistością w Komitecie Narodowym Polskim.

1896 – Przy Placu Dominikańskim w Gdańsku otwarto Halę Targową, jeden z najpiękniejszych takich obiektów w Polsce.

1901 - Urodził się Stefan Wyszyński, w latach 1948-1981 prymas Polski, w czasach stalinowskich przetrzymywany przez władze w miejscach odosobnienia, inicjator Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego, w 2021 r. beatyfikowany.

1914 – Początek działań zbrojnych na Froncie Zachodnim – Niemcy wypowiedziały wojnę Francji i rozpoczęły ofensywę przez terytorium neutralnej Belgii.

1914 - W krakowskich Oleandrach zorganizowana została I Kompania Kadrowa; na dowódcę kompanii Józef Piłsudski wyznaczył por. Tadeusza Kasprzyckiego - oficera Związku Strzeleckiego.

1915 - Pod Jastkowem koło Lublina zakończyły się trwające trzy dni walki Legionów Polskich z wojskami rosyjskimi.

1924 - W Oswalds pod Canterbury w Anglii zmarł Joseph Conrad (Józef Teodor Konrad Korzeniowski), pisarz, autor „Jądra ciemności”, „Lorda Jima”, „Tajfunu” „Nostromo” i „Smugi cienia”.

1929 - W Wielichowie w Wielkopolsce urodził się Zdzisław Krzyszkowiak, lekkoatleta, dwukrotny mistrz Europy na 5 i 10 km ze Sztokholmu (1958), mistrz olimpijski w biegu na 3 km z przeszkodami z Rzymu (1960) oraz rekordzista świata na tym dystansie.

1933 - W Łodzi urodził się Jerzy Urban, dziennikarz, publicysta, redaktor „Po prostu” i „Polityki”; rzecznik prasowy rządu w latach 1981-1989; założyciel i redaktor naczelny tygodnika „Nie”.

1936 – Na Woli w Warszawie otwarto park im. gen. Józefa Sowińskiego. Była to inicjatywa prezydenta stolicy Stefana Starzyńskiego.

1939 - W Poznaniu urodził się Andrzej Dłużniewski, malarz, rysownik, twórca instalacji artystycznych, pisarz, długoletni profesor warszawskiej ASP.

1941 - W KL Auschwitz zamordowany został harcmistrz Stanisław Sedlaczek, założyciel i naczelnik konspiracyjnego Harcerstwa Polskiego (Hufców Polskich).

1941 - W Warszawie zmarł prof. Ludwik Kulczycki, historyk, socjolog, działacz II Proletariatu, więzień carski, zesłaniec, członek PPS.

1942 - W warszawskim getcie w piwnicy domu przy ul. Nowolipki 68 ukryta została część Podziemnego Archiwum Getta.

1944 - W Moskwie premier Stanisław Mikołajczyk spotkał się z Józefem Stalinem.

1944 - Powstanie Warszawskie: powstańcy zdobyli gmach Dworca Pocztowego w Alejach Jerozolimskich, pałace Blanka i Mostowskich oraz Arsenał.

1944 - Powstanie Warszawskie: niemieckie bombowce po raz pierwszy od wybuchu powstania zbombardowały Warszawę.

1946 - Niespełna 18-letnia Danuta Siedzikówna, ps. „Inka”, łączniczka i sanitariuszka 5. Wileńskiej Brygady AK, została skazana na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku; wyrok wykonano 28 sierpnia 1946 r.

1946 - W Nowym Jorku zmarł Ignacy Matuszewski, jeden z czołowych reprezentantów obozu sanacyjnego, minister skarbu, redaktor naczelny „Gazety Polskiej”.

1952 - W Zielonej Górze urodził się Zbigniew Godlewski, pracownik Stoczni Gdyńskiej im. Komuny Paryskiej, zastrzelony 17 grudnia 1970 r. w Gdyni w czasie pacyfikacji robotniczych protestów. Pochód niosący na drzwiach ciało 18-letniego Godlewskiego i pokrwawioną biało-czerwoną flagę, utrwalony na fotografii, stał się symbolem Grudnia '70.

1968 - W Moskwie zmarł Konstanty Rokossowski, marszałek Polski i Związku Radzieckiego, za czasów Bieruta minister obrony narodowej w polskim rządzie (narzucony przez Stalina). W 1956 r. wrócił do ZSRR. Pozostał wierny Stalinowi, choć o mało nie padł ofiarą przeprowadzonych przez niego czystek w wojsku. Od bitwy o Stalingrad był współautorem największych zwycięstw Armii Czerwonej opłaconych jednak olbrzymimi stratami.

1979 - Zmarł Adam Szczypiorski, historyk, działacz PPS; w czasie II wojny światowej członek PPS-WRN, więzień niemieckiego obozu Sachsenhausen; po wojnie na emigracji; współtwórca Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie; w 1955 r. powrócił do kraju; jeden z założycieli Komitetu Obrony Robotników.

1980 - W Toronto zmarł Zdzisław Krasnodębski, pilot, pierwszy dowódca słynnego Dywizjonu 303, wcześniej brał udział w kampanii wrześniowej.

2001 - W Olsztynie zmarł Stefan Rachoń, skrzypek, założyciel i w latach 1945-80 dyrygent Orkiestry Polskiego Radia i Telewizji.

2008 – Zmarł Aleksander Sołżenicyn, rosyjski pisarz, w czasach stalinowskich więzień łagrów, autor „Archipelagu Gułag”, laureat literackiej Nagrody Nobla, za czasów Breżniewa zmuszony do emigracji, powrócił po rozpadzie ZSRR.

2015 – W wieku 98 lat zmarł Robert Conquest, brytyjski historyk, autor monografii „Wielki terror” poświęconej zbrodniom komunistycznym, a także biografii Lenina i Stalina.

2018 – W wieku 101 lat zmarł gen. Zbigniew Ścibor-Rylski powstaniec warszawski, jeden z inicjatorów powołania Związku Powstańców Warszawskich (i wieloletni jego prezes), a także członek grupy inicjatywnej Muzeum Powstania Warszawskiego.

2022 – W Poznaniu zmarł Czesław Cybulski, trener – współtwórca sukcesów najlepszych polskich lekkoatletów w rzucie młotem: Szymona Ziółkowskiego, Anity Włodarczyk, Pawła Fajdka i Joanny Fiodorow.

4 sierpnia

----------

1260 - W Gdańsku odbył się pierwszy Jarmark Dominikański; zgodę na jego organizację dominikanie uzyskali od papieża Aleksandra IV.

1306 - W Ołomuńcu zamordowany został Wacław III, król Czech i Węgier, pretendujący do polskiej korony; ostatni władca z dynastii Przemyślidów.

1392 - Król Władysław Jagiełło i jego brat stryjeczny książę Witold Kiejstutowicz zawarli ugodę w Ostrowie. Na jej mocy Witold został namiestnikiem Jagiełły na Litwie.

1444 - Król Polski i Węgier Władysław III Warneńczyk ogłosił wznowienie wojny z Turcją. Podjęta wyprawa zakończyła się klęską i śmiercią króla w bitwie pod Warną 10 listopada 1444 r.

1648 – „Bar wzięty” – kozaccy powstańcy pod wodzą Maksyma Krzywonosa zdobyli kluczową polską twierdzę na Ukrainie i wymordowali jej mieszkańców.

1818 – Poeta, prekursor romantyzmu Antoni Malczewski jako pierwszy Polak zdobył Mount Blanc, najwyższy szczyt Europy.

1850 - Zmarł Ignacy Prądzyński, w czasie powstania listopadowego szef sztabu armii polskiej uznawany za jednego z najlepszych polskich strategów wojskowych, dowodził w zwycięskiej bitwie pod Iganiami. W wojnach napoleońskich wsławił się w bitwach nad Berezyną i pod Lipskiem, a w latach 1822-1824 opracował projekt budowy Kanału Augustowskiego.

1899 - Urodził się Alfred Lenica, malarz, w swojej twórczości nawiązywał m.in. do kubizmu i surrealizmu; współtwórca awangardowej poznańskiej grupy 4F+R (farba, forma, fantastyka, faktura + realizm), następnie związany z Grupą Krakowską.

1901 – Urodził się Louis Armstrong, jeden z najsłynniejszych muzyków jazzowych w historii

1904 - Urodził się Witold Gombrowicz, prozaik, eseista, dramatopisarz; jeden z najciekawszych polskich pisarzy XX wieku; autor powieści „Ferdydurke”, „Trans-Atlantyk”, „Pornografia”, „Kosmos”, dramatów „Iwona, księżniczka Burgunda”, „Ślub” i ”Operetka”, a także „Dzienników”.

1904 - Urodził się Jonasz Stern, malarz, grafik; profesor krakowskiej ASP; współzałożyciel Grupy Krakowskiej.

1914 - I wojna światowa: Armia niemiecka rozpoczęła systematyczny ostrzał znajdującego się w rękach rosyjskich Kalisza.

1924 - W nocy z 3 na 4 sierpnia sowieccy dywersanci napadli na Stołpce - miasteczko w pobliżu granicy polsko-radzieckiej; w wyniku napadu zginęło siedmiu policjantów oraz trzy inne osoby.

1935 - Urodził się Jan Tesarz, aktor, występował m.in. w Teatrze Ziemi Łódzkiej i Teatrze Polskim w Warszawie; zagrał w „Krótkim filmie o zabijaniu” Krzysztofa Kieślowskiego.

1931 - Urodził się Kazimierz Świtoń, działacz opozycji od lat 70. Członek Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), współzałożyciel Wolnych Związków Zawodowych, poseł na Sejm (1991-1993).

1932 - Utworzony został Park Narodowy w Białowieży.

1944 - Powstanie Warszawskie: Zginął Krzysztof Kamil Baczyński, poeta, czołowy przedstawiciel tzw. Pokolenia Kolumbów, żołnierz Batalionów AK „Zośka” i „Parasol”.

1944 - Powstanie Warszawskie: załogi polskich i brytyjskich samolotów dokonały pierwszych zrzutów nad walczącą Warszawą.

1944 - W okupowanym przez Niemców Amsterdamie gestapo aresztowało ukrywającą się żydowską rodzinę Franków: Ottona i Edith oraz ich córki Margot i Annę - autorkę dziennika, który stał się jednym z najważniejszych świadectw Holokaustu. Cała rodzina Franków została deportowana do KL Auschwitz.

1953 - Urodził się Stanisław Pyjas, student Uniwersytetu Jagiellońskiego, współpracownik Komitetu Obrony Robotników; zginął w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach 7 maja 1977 r. w Krakowie.

1956 – Urodził się Zygmunt Solorz, przedsiębiorca, założyciel grupy Polsat

1958 - Premiera filmu „Ostatni dzień lata” w reżyserii Tadeusza Konwickiego.

2017 - Zmarł Bogusław Wolniewicz, polski filozof, logik, profesor nauk humanistycznych, twórca ontologii sytuacji, publicysta.

2022 – Zmarł Stanisław Wróbel, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, wyróżniony za uratowanie pięcioosobowej rodziny Żydów.

5 sierpnia

----------

1461 - Urodził się przyszły król Polski i wielki książę litewski Aleksander Jagiellończyk

1579 - Zmarł Stanisław Hozjusz, teolog katolicki, kardynał, działacz kontrreformacji; w 1564 r. sprowadził do Polski zakon jezuitów, zakładając w Braniewie pierwsze jezuickie kolegium.

1598 - Król Polski Zygmunt III Waza wypłynął z Helu do Szwecji w celu stłumienia buntu księcia Karola Sudermańskiego.

1772 - Rosja, Prusy i Austria dokonały I rozbioru Polski. Traktat został podpisany w Petersburgu.

1815 - Zmarł Hieronim Stroynowski, biskup wileński, prawnik, filozof prawa, ekonomista, członek Komisji Edukacji Narodowej; profesor Akademii Wileńskiej i jej rektor w latach 1799-1806.

1816 - Zmarł gen. Tomasz Wawrzecki, po dostaniu się do rosyjskiej niewoli Tadeusza Kościuszki Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w czasie powstania 1794 r.; członek Rady Najwyższej Tymczasowej Księstwa Warszawskiego; minister sprawiedliwości w Królestwie Polskim.

1827 - Urodził się Marian Langiewicz, generał, dyktator powstania styczniowego.

1864 - Na stokach warszawskiej Cytadeli władze carskie dokonały egzekucji Romualda Traugutta - dyktatora powstania styczniowego oraz czterech jego współpracowników: Jana Toczyskiego, Rafała Krajewskiego, Romana Żulińskiego i Jana Jeziorańskiego.

1884 - W Warszawie urodził się Ludwik Hirszfeld, lekarz mikrobiolog, immunolog i serolog.

1900 - Urodził się Leonard Buczkowski, reżyser „Zakazanych piosenek” - pierwszego powojennego polskiego filmu fabularnego, „Skarbu” oraz „Przygody na Mariensztacie”, która była pierwszym polskim kolorowym filmem fabularnym.

1908 – Na emigracji we Francji zmarł Walery Antoni Wróblewski, jeden z dowódców powstania styczniowego, związany z „czerwonymi”; działacz Zjednoczenia Emigracji Polskiej; generał Komuny Paryskiej; członek władz I Międzynarodówki; od 1895 r. w PPS.

1915 - Wojska niemieckie zajęły opuszczoną przez Rosjan Warszawę.

1921 - Urodził się Roman Bratny, prozaik, poeta, publicysta, scenarzysta filmowy, autor powieści „Kolumbowie. Rocznik 20” i „Rok w trumnie”.

1922 - W Krakowie rozpoczął się pierwszy zjazd legionistów.

1927 - Urodził się Janusz Tazbir, historyk, znawca epoki nowożytnej, autor takich książek jak „Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce XVI i XVII w.”, „Historia Kościoła katolickiego w Polsce 1460-1795”, „Reformacja w Polsce. Szkice o ludziach i doktrynie” oraz „Polskie przedmurze chrześcijańskiej Europy. Mity a rzeczywistość historyczna”.

1931 - Urodził się Janusz Majewski, reżyser, scenarzysta, rektor Warszawskiej Szkoły Filmowej; autor filmów „Zaklęte rewiry”, „Lekcja martwego języka”, „C.K. Dezerterzy” i „Mała matura 1947”.

1940 - Premier RP gen. Władysław Sikorski oraz premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill podpisali polsko-brytyjską umowę wojskową.

1942 - Władysław Sikorski mianował Delegatem Rządu na Kraj prof. Jana Piekałkiewicza ze Stronnictwa Ludowego.

1942 - Janusz Korczak i jego współpracowniczka Stefania Wilczyńska razem ze swoimi wychowankami z Domu Sierot doprowadzeni zostali przez Niemców na Umschlagplatz, skąd wywieziono ich do obozu zagłady w Treblince.

1943 - Oddział AK przeprowadził udaną akcję uwolnienia z niemieckiego więzienia w Jaśle około 180 osób.

1944 - Powstanie Warszawskie: Brygada SS Oskara Dirlewangera wymordowała na Woli około 20 tys. ludzi; w ciągu następnych dni liczba zamordowanych wzrosła do 40-60 tys.; dokładna liczba ofiar rzezi warszawskiej Woli pozostaje wciąż nieznana.

1944 - Powstanie Warszawskie: żołnierze Batalionu „Zośka” uwolnili około 350 Żydów więzionych w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Warschau na tzw. Gęsiówce.

1944 - Zginął Jędrzej Moraczewski, inżynier, działacz socjalistyczny, poseł do austriackiej Rady Państwa (1907-1918); pierwszy premier niepodległej Polski (1918-1919), poseł na Sejm (1919-1930).

1945 - Zgrupowanie poakowskich oddziałów partyzanckich, związanych z Delegaturą Sił Zbrojnych, pod dowództwem kpt. Antoniego Hedy „Szarego”, zaatakowało więzienie UB w Kielcach uwalniając ponad 350 więźniów.

1945 - Decyzja o likwidacji Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj.

1947 - Urodził się Marian Dziędziel, aktor, związany z Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie; wystąpił m.in. w filmach „Sezon na leszcza” i „Wesele” (2004).

1987 - W Warszawie zmarł Zygmunt Mycielski, kompozytor, krytyk muzyczny.

2011 - Zmarł tragicznie Andrzej Lepper; założyciel i szef Samoobrony, od 2001 r. poseł, a w rządach Kazimierza Marcinkiewicza i Jarosława Kaczyńskiego wicepremier i minister rolnictwa.

2012 - W Warszawie zmarł Erwin Axer, reżyser teatralny, eseista, pedagog; wieloletni dyrektor stołecznego Teatru Współczesnego.

2012 - Zmarł Ignacy Skowron, ostatni z obrońców Westerplatte.

6 sierpnia

----------

1409 - Wielki mistrz zakonu krzyżackiego Ulrich von Jungingen wysłał z Malborka posłów z formalnym wypowiedzeniem wojny Polsce.

1657 - Zmarł Bohdan Chmielnicki, hetman zaporoski, przywódca powstania kozackiego przeciwko Rzeczypospolitej w latach 1648-1654.

1711 - Na Jasną Górę wyruszyła pierwsza pielgrzymka warszawska.

1892 - Urodziła się Kazimiera Iłłakowiczówna, poetka, tłumaczka; w latach 1926-1935 sekretarka marszałka Józefa Piłsudskiego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

1892 - Urodził się Henryk Józewski, za czasów sanacji szef MSW i wojewoda wołyński. Był zwolennikiem współpracy polsko-ukraińskiej. W trakcie niemieckiej okupacji wydawca podziemnej prasy; po 1945 r. współpracował z Delegaturą Sił Zbrojnych i Zrzeszeniem WiN; w 1953 r. aresztowany i skazany na dożywocie, ale w 1956 r. wyszedł na wolność.

1904 - Urodził się Aleksander Bocheński, eseista, tłumacz, publicysta, związany ze Stowarzyszeniem „Pax”.

1910 - Na Małym Jaworowym Szczycie zginął wybitny przewodnik i ratownik tatrzański Klemens (Klimek) Bachleda; do tragedii doszło podczas akcji, która wyruszyła na pomoc młodemu taternikowi Stanisławowi Szulakiewiczowi.

1914 - I Kompania Kadrowa wyruszyła z krakowskich Oleandrów w kierunku granicy Królestwa Polskiego.

1918 - I wojna światowa: zwycięstwo wojsk ententy w II bitwie nad Marną, koniec ostatniej niemieckiej ofensywy.

1926 - Dekret prezydenta Ignacego Mościckiego o ustanowieniu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Stanowisko to pełnił sprawujący faktyczne rządy w państwie Józef Piłsudski.

1927 - Po zwolnieniu z więzienia wojskowego na Antokolu w Wilnie w niewyjaśnionych okolicznościach zaginął gen. Włodzimierz Zagórski – aresztowany po zamachu majowym, bo opowiedział się po stronie legalnego rządu.

1934 - W 20. rocznicę wymarszu I Kompanii Kadrowej w Krakowie rozpoczęto sypanie Kopca Józefa Piłsudskiego.

1942 - W czasie Wielkiej Akcji Likwidacyjnej przeprowadzanej przez Niemców w warszawskim getcie, prawdopodobnie 6 sierpnia, zastrzelony został Roman Kramsztyk, malarz, rysownik, członek i współzałożyciel Towarzystwa Artystów Polskich „Rytm”.

1944 - W Moskwie rozpoczęły się rozmowy delegacji PKWN ze Stalinem i Mołotowem oraz negocjacje PKWN i premiera Stanisława Mikołajczyka na temat utworzenia jednego ośródka władzy w Polsce.

1944 - W Lublinie NKWD aresztowało dowódcę 9 Dywizji Piechoty AK gen. Ludwika Bittnera.

1944 - Oddział UPA zaatakował Baligród koło Leska i zamordował 42 polskich mieszkańców tej miejscowości.

1946 – Na Cmentarzu Powstańców Warszawy odbył się pogrzeb 5,5 tony prochów (117 trumien) osób zamordowanych i spalonych w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego na terenach dawnego Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych, siedziby Gestapo przy al. Szucha oraz w trakcie rzezi Woli.

1947 - Zmarła Wanda Siemaszkowa, aktorka, reżyserka, dyrektorka teatrów.

1952 - Urodził się Wojciech Fortuna, skoczek narciarski, pierwszy w historii polski złoty medalista na zimowych igrzyskach olimpijskich - Sapporo 1972.

1960 - W Viareggio we Włoszech zmarł Fryderyk Jarossy, konferansjer, reżyser programów kabaretowych i rewiowych.

1965 - Urodził się Jacek Poniedziałek, aktor, występował m.in. w Starym Teatrze w Krakowie, warszawskich teatrach: Narodowym, Studio i Rozmaitości.

2010 - Bronisław Komorowski złożył przed Zgromadzeniem Narodowym przysięgę prezydencką.

2011 - W Rzymie zmarł Roman Opałka, malarz, rysownik.

2012 - Zmarł prof. Karol Grunberg, historyk, naukowiec Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, autor wielu publikacji poświęconych problematyce nazizmu.

2013 - Zmarła Lidia Korsakówna, aktorka filmowa, teatralna i estradowa, solistka Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze”; znana z filmów „Przygoda na Mariensztacie” i „Dziewczęta z Nowolipek”, przez wiele lat związana z warszawskim Teatrem Syrena.

2015 - Andrzej Duda złożył przed Zgromadzeniem Narodowym przysięgę prezydencką.

2018 – W Chicago zmarł Tadeusz Terlikowski, lotnik-mechanik legendarnego Dywizjonu 303, uczestnik bitwy o Wielką Brytanię i inwazji w Normandii.

2020 – Wybrany na drugą kadencję prezydent Andrzej Duda złożył przed Zgromadzeniem Narodowym przysięgę prezydencką.

2024 – Zmarł Waldemar Marszałek, jeden z najbardziej utytułowanych przedstawicieli sportów motorowych na świecie, zdobywca 6 tytułów mistrza świata i 4 tytułów mistrza Europy.

2025 – Karol Nawrocki objął stanowisko prezydenta RP.

7 sierpnia

----------

1627 - Pod Tczewem rozpoczęła się bitwa pomiędzy wojskami polskimi i szwedzkimi; w nierozstrzygniętym starciu ranny został król Szwecji Gustaw II Adolf.

1702 - III wojna północna: w zajętym przez wojska szwedzkie Krakowie spłonął zamek wawelski.

1822 - Urodziła się Maria Kalergis, słynąca z urody pianistka-amatorka, prowadząca w Paryżu, a następnie w Warszawie salon artystyczny.

1862 - Działacz Organizacji Miejskiej Warszawy Ludwik Ryll dokonał nieudanego zamachu na naczelnika rządu cywilnego Królestwa Polskiego, hrabiego Aleksandra Wielopolskiego; za swój czyn został stracony na stokach Cytadeli 26 sierpnia 1862 r.

1900 – Urodził się Leon Sperling, jeden z najlepszych napastników w dziejach „Cracovii”, reprezentant Polski (m.in. w pierwszym oficjalnym meczu w 1921 r. z Węgrami), zastrzelony w 1941 r. w okupowanym przez Niemców Lwowie.

1905 - Decyzją cesarza Franciszka Józefa Zamek na Wawelu przekazany został władzom cywilnym; rozpoczął się proces renowacji siedziby polskich władców.

1920 - Wojna polsko-bolszewicka: początek przegrupowania wojsk polskich przed Bitwą Warszawską.

1934 – W mauzoleum na terenie bitwy pod Tannenbergiem z 1914 roku, został pochowany prezydent Niemiec feldmarszałek Paul von Hindenburg.

1938 - W Moskwie zmarł Konstanty Stanisławski, aktor, reżyser, teoretyk i reformator teatru, pedagog.

1941 - Na cmentarzu żydowskim w Grajewie Niemcy rozstrzelali 119 Polaków, Żydów i Rosjan.

1944 - II wojna światowa: Początek bitwy pod Falaise, w której brała udział 1 Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka; w wyniku trwających do 21 sierpnia walk wojska alianckie zniszczyły większość niemieckich sił w Normandii.

1944 - Powstanie Warszawskie: walki Zgrupowania „Radosław” na cmentarzach kalwińskim i ewangelickim.

1952 - Na terenie więzienia mokotowskiego rozstrzelanych zostało sześciu oficerów, oskarżonych o „udział w spisku mającym na celu obalenie siłą władz państwa i szpiegostwo”; większość z nich w czasie II wojny światowej walczyła w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Rozstrzelani: płk Bernard Adamecki, płk August Menczak, płk Józef Jungraw, ppłk Władysław Minakowski, ppłk Szczepan Ścibior i ppłk Stanisław Michowski.

1964 - W Warszawie zmarł Aleksander Zawadzki, jedna z najważniejszych postaci w obozie władzy w pierwszych dekadach PRL, wicepremier, a następnie przewodniczący Rady Państwa (1952-1964).

1964 - Premiera komedii wojennej „Giuseppe w Warszawie” z Zbigniewem Cybulskim w roli głównej.

1989 - Oświadczenie Lecha Wałęsy w sprawie zawiązania koalicji rządowej przez Obywatelski Klub Parlamentarny, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne.

1991 - Zmarła Kalina Jędrusik, aktorka, piosenkarka, artystka Kabaretu Starszych Panów, w latach 60. i 70. uchodziła za symbol seksu. Grała w takich filmach jak „Ewa chce spać” „Ziemia obiecana”, „Jowita” i „Upał”.

1992 - Zmarł Mariusz Dmochowski, aktor, reżyser, dyrektor teatrów; znany m.in. z ról Wokulskiego w „Lalce”, Augusta II Mocnego w „Hrabinie Cosel” oraz hetmana Sobieskiego w „Panu Wołodyjowskim”.

2006 - Zmarł Marian Podkowiński, dziennikarz, publicysta, pisarz, tłumacz; jako korespondent Polskiej Agencji Prasowej relacjonował proces niemieckich nazistowskich zbrodniarzy przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze.

8 sierpnia

----------

1454 – Wojna trzynastoletnia: po pięciomiesięcznym oblężeniu skapitulowała krzyżacka załoga na zamku w Sztumie.

1655 - Wojska rosyjskie zajęły Wilno.

1747 - W Warszawie w pałacu Daniłowiczowskim otwarta została dla czytelników Biblioteka Załuskich.

1780 - Zmarł Tadeusz Reytan, konfederat barski; w 1773 r. poseł nowogródzki na Sejm nadzwyczajny w Warszawie, w czasie którego w dramatyczny sposób protestował przeciwko zatwierdzeniu I rozbioru Polski.

1844 - Urodził się Wawrzyniec Hajda, górnik, działacz ludowy, poeta; autor patriotycznych wierszy, nazywany Śląskim Wernyhorą.

1847 - Zmarł Samuel Linde, leksykograf, prezes Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, współorganizator Uniwersytetu Warszawskiego, autor „Słownika języka polskiego”.

1863 - Powstanie styczniowe: oddział generała Michała Heydenreicha pod Żyrzynem odniósł zwycięstwo nad liczącym około 500 żołnierzy oddziałem rosyjskim. Bitwa uważana jest za jedno z największych zwycięstw powstańców w 1863 r.

1882 - Urodził się Władysław Starewicz, pionier polskiego animowanego filmu lalkowego.

1890 - W Kośminie na Lubelszczyźnie urodziła się Zofia Kossak-Szczucka, pisarka, publicystka; w czasie II wojny światowej współorganizatorka Frontu Odrodzenia Polski i Rady Pomocy Żydom „Żegota”.

1914 - Naczelna Komenda armii austro-węgierskiej wydała odezwę, w której zapowiadała Polakom „wyzwolenie spod jarzma moskiewskiego”.

1919 - Wojna polsko-bolszewicka: wojska polskie zdobyły Mińsk.

1944 - Powstanie Warszawskie: z walczącej stolicy rozpoczęła nadawanie radiostacja Armii Krajowej „Błyskawica”.

1944 - Powstanie Warszawskie: w wyniku odniesionych ran zmarł Juliusz Kaden-Bandrowski, żołnierz Legionów Polskich, pisarz, autor powieści „Generał Barcz”, „Czarne skrzydła” i „Mateusz Bigda”.

1952 - Najwyższy Sąd Wojskowy orzekł wyroki śmierci wobec czterech oficerów Sztabu Generalnego oskarżonych o „szpiegostwo na rzecz jednego z mocarstw zachodnich i próbę obalenia przemocą ustroju Polski”; dwaj ze skazanych, ppłk Marian Orlik i ppłk Aleksander Kita zostali rozstrzelani.

1981 – Na emigracji w Londynie zmarł gen. Stanisław Skwarczyński, w trakcie kampanii wrześniowej dowódca grupy operacyjnej w Armii „Prusy”, za czasów sanacji dowódca 1 Dywizji Piechoty Legionów i szef Obozu Zjednoczenia Narodowego.

1990 - Polska i NATO nawiązały oficjalne stosunki dyplomatyczne.

1991 - Runął maszt radiowy Polskiego Radia w Konstantynowie; była to najwyższa konstrukcja (646 metrów wysokości) na świecie w latach 1974-1991.

1996 - Zmarł Julian Stryjkowski, pisarz, dramaturg; autor m.in. powieści „Sen Azrila”, „Głosy w ciemności” i „Austeria”.

1996 - Sejm RP uchwalił ustawę o powołaniu Komitetu Integracji Europejskiej; celem jego działań było przygotowanie Polski do członkostwa w Unii Europejskiej.

2022 – Zmarł prof. Władysław Nasiłowski, jeden z najlepszych specjalistów medycyny sądowej. W czasie II wojny światowej żołnierz AK, a w karnawale „Solidarności” założyciel struktur tego związku w Śląskiej Akademii Medycznej (obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny) i pierwszy w historii tej uczeni demokratycznie wybrany dziekan Wydziału Lekarskiego. Stawał w obronie represjonowanych w stanie wojennym, za co sam był szykanowany i inwigilowany.

2022 – Zmarł Leszek Adamczewski, dziennikarz i popularyzator historii, autor takich książek jak „Dymy nad Gdańskiem”, „Łuny nad jeziorami. Agonia Prus Wschodnich”, „Zejście do piekła”, „Śmierć z nieba. Alianckie naloty na polskie i niemieckie miasta”.

9 sierpnia

----------

1382 - Książę opolski Władysław dokonał fundacji klasztoru zakonu paulinów na Jasnej Górze.

1650 - Zmarł Jerzy Ossoliński, wojewoda sandomierski, kanclerz wielki koronny, najbliższy współpracownik króla Władysława IV Wazy; autor „Pamiętnika 1595-1621”.

1849 - Pod Temeszwarem armia węgierska dowodzona przez gen. Józefa Bema poniosła klęskę w starciu z wojskami austriackimi i rosyjskimi.

1853 - W Neuilly-sur-Seine we Francji zmarł Józef Hoene-Wroński, matematyk, fizyk, filozof, jeden z głównych przedstawicieli mesjanizmu polskiego.

1864 - Urodził się Roman Dmowski, główny ideolog polskiego nacjonalizmu, przywódca obozu narodowego, przeciwnik polityczny Piłsudskiego, jeden z ojców polskiej niepodległości, autor „Myśli nowoczesnego Polaka”.

1897 - Urodził się Mieczysław Niedzielski, ps. Żywiciel, komendant Obwodu Żoliborz ZWZ-AK (1940-1944); w czasie Powstania Warszawskiego dowodził obroną Żoliborza.

1913 - Urodził się Tadeusz Kotz (Koc), pilot, w czasie II wojny światowej jeden z dowódców słynnego Dywizjonu 303.

1915 - Zmarł Jerzy Żuławski, poeta, prozaik, dramaturg, autor powieści „Na srebrnym globie”.

1930 - W Warszawie na nowym stadionie przy ul. Łazienkowskiej Legia rozegrała inauguracyjny mecz z drużyną CF Europa Barcelona, zakończony wynikiem 1:1; w 1933 r. obiekt otrzymał oficjalną nazwę: Stadion Wojska Polskiego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

1942 - W niemieckim obozie zagłady Auschwitz-Birkenau w komorze gazowej zamordowana została Edyta Stein, niemiecka filozofka i teolożka pochodzenia żydowskiego; karmelitanka kanonizowana w 1998 r. przez papieża Jana Pawła II.

1943 – Mord pod Borowem – dowodzony przez dezertera z szeregów AK oddział Narodowych Sił Zbrojnych zwabił w zasadzkę i zamordował co najmniej 26 partyzantów Gwardii Ludowej. Mord potępiło dowództwo Armii Krajowej.

1944 - W Moskwie premier RP Stanisław Mikołajczyk prowadził rozmowy z Józefem Stalinem.

1944 - Początek bitwy pod Studziankami (między wojskami pancernymi Wehrmachtu i Armii Czerwonej), w której wzięła udział wchodząca w skład armii Berlinga 1 Brygada Pancerna im. Bohaterów Westerplatte.

1991 - W Peru bojówka terrorystycznego maoistycznego ugrupowania Świetlisty Szlak zamordowała dwóch polskich misjonarzy z zakonu franciszkanów: Zbigniewa Strzałkowskiego i Michała Tomaszka. W 2015 r. papież Franciszek ogłosił ich błogosławionymi.

1997 - Zmarł Robert Satanowski, dyrygent, dyrektor artystyczny Teatru Wielkiego w Warszawie (1982-1991), wieloletni prezes Stowarzyszenia Polskich Artystów Muzyków; w czasie II wojny światowej dowodził oddziałem partyzanckim, podległym dowództwu sowieckiego Ukraińskiego Sztabu Partyzanckiego; zgrupowanie to było schronieniem dla Polaków, zagrożonych na Wołyniu ludobójczym terrorem OUN-UPA.

2012 - Zmarł Jan Sawka, grafik, scenograf i architekt.

2021 – W Moskwie zmarł Siergiej Kowalow, rosyjski opozycjonista i działacz na rzecz praw człowieka, założyciel Stowarzyszenia „Memoriał”, wyróżniony Nagrodą Jana Nowaka-Jeziorańskiego i odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. (PAP)

jkrz/ dki/