6 lipca

---------------------

1280 – Księżna Kinga ufundowała Klasztor Klarysek w Starym Sączu i przeznaczyła na jego potrzeby swoje włości w ziemi sądeckiej.

1320 – Król Węgier Karol Robert poślubił królewnę Elżbietę Łokietkównę, która została również koronowana na królową Węgier. Mariaż był początkiem polsko-węgierskiego sojuszu politycznego.

1511 – Albrecht Hohenzollern, siostrzeniec króla Zygmunta I, został wybrany przez kapitułę zakonu krzyżackiego na urząd wielkiego mistrza; w chwili wyboru miał 21 lat i był najmłodszym wielkim mistrzem w historii zakonu.

1626 – Początek szwedzko-polskiej wojny o ujście Wisły. Król Gustaw Adolf dokonał desantu w Piławie niedaleko Królewca, a następnie prawie bez walki zajął m.in. Malbork, Frombork, Elbląg, Tczew i Oliwę, ale pomimo wielomiesięcznych walk nie zdobył Gdańska.

1753 – Urodził się Jan Paweł Woronicz, arcybiskup warszawski i prymas Królestwa Polskiego, poeta.

1837 – Urodził się Władysław Żeleński, kompozytor, pianista, dyrygent i pedagog.

1848 – Zmarł Karol Godula, przedsiębiorca, współtwórca śląskiego przemysłu, właściciel kompleksu kopalń i hut cynku.

1863 – Powstanie styczniowe: oddział Zygmunta Chmieleńskiego odniósł zwycięstwo nad oddziałem rosyjskim w bitwie pod Janowem koło Częstochowy.

1877 – W Opocznie koło Radomia urodził się Włodzimierz Perzyński, prozaik, komediopisarz, publicysta.

1901 – W Łodzi urodził się Stanisław Rembek, pisarz, autor powieści „Nagan”, „Wyrok na Franciszka Kłosa” i „W polu”.

1908 – Wszedł do służby niemiecki pancernik SMS „Schleswig-Holstein”, znany z ataku na Westerplatte 1 września 1939 r.

1922 – W Rzymie zmarła Maria Teresa Ledóchowska, misjonarka, pisarka; założycielka Sodalicji św. Piotra Klawera, zgromadzenia zakonnego prowadzącego misje w Afryce; beatyfikowana w 1975 r.

1923 – Urodził się Wojciech Jaruzelski, ostatni przywódca PRL, premier, minister obrony narodowej, I sekretarz KC PZPR, a od chwili wprowadzonego przez siebie stanu wojennego szef Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego; odpowiedzialny za użycie polskiego wojska podczas interwencji w Czechosłowacji w 1968 r., robotniczych protestów na Wybrzeżu w 1970 r. i w stanie wojennym. W 1989 r. zainicjował porozumienie z opozycją (ale sam nie wziął udziału w rozmowach przy Okrągłym Stole) i w wyniku kompromisu został prezydentem.

1929 – Otwarto Ogród Zoologiczny w Krakowie.

1932 – W Warszawie zmarł Józef Weyssenhoff, pisarz, poeta, krytyk literacki, autor powieści „Soból i Panna”, „Sprawa Dołęgi”, „Puszcza”.

1940 – Z KL Auschwitz uciekł pierwszy więzień – Tadeusz Wiejowski; po ucieczce ukrywał się ponad rok, jesienią 1941 r. został zatrzymany i osadzony w więzieniu w Jaśle, a następnie rozstrzelany.

1941 – Pogrom ludności żydowskiej w Wąsoszu, wiosce niedaleko Grajewa na Podlasiu. Dokonany został z inspiracji niemieckiej, ale sprawcami mordów byli miejscowi Polacy. Zabitych zostało 150-250 Żydów.

1950 – W Zgorzelcu podpisano układ pomiędzy Polską i NRD o granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.

1950 – W Sosnowcu urodził się Jacek Cygan, autor wielu piosenek, które napisał, współpracując z najwybitniejszymi polskimi kompozytorami i wokalistami, m.in. Edytą Geppert, Marylą Rodowicz, Sewerynem Krajewskim, Krzesimirem Dębskim, Andrzejem Zauchą; poeta, scenarzysta, juror i organizator festiwali muzycznych.

1954 – W Mławie urodził się Grzegorz Skawiński, gitarzysta, wokalista, kompozytor, autor tekstów, producent muzyczny; frontman zespołu Kombi.

1958 – W Warszawie urodził się Sławomir Orzechowski, aktor Teatru Współczesnego w Warszawie; wystąpił w filmach „Cud purymowy”, „Warszawa”, „Komornik”, „Daas”, a także w serialach „Sfora”, „Ojciec Mateusz” i „Londyńczycy”.

1968 – W Płocku urodził się Ireneusz Czop, aktor związany z teatrami łódzkimi: Nowym, Powszechnym i Teatrem Jaracza; wystąpił m.in. w filmach „Pokłosie”, „Jack Strong”, „Kochanie, chyba cię zabiłem”, a także w serialu „1920. Wojna i miłość”.

1982 – Działacze podziemia w Krakowie rozpoczęli nadawanie Radio Solidarność Małopolska.

1987 – Powołanie Kręgu Przyjaciół Solidarności Polsko-Czechosłowackiej, do której weszli przedstawiciele opozycji demokratycznej z obu państw.

1994 – Prezydent USA Bill Clinton rozpoczął dwudniową wizytę w Polsce.

1997 – Początek tzw. powodzi tysiąclecia, która wyrządziła szkody w południowej i zachodniej Polsce, m.in. w Kłodzku, Raciborzu, Opolu, Wrocławiu, również w Czechach i wschodnich Niemczech (Łużyce); w jej wyniku w Polsce zginęło ponad 50 osób, straty materialne oszacowano na 12 mld zł.

2000 – W Warszawie zmarł Władysław Szpilman, kompozytor, pianista; jego losy w okupowanej Warszawie stały się podstawą scenariusza do filmu „Pianista” w reżyserii Romana Polańskiego.

2015 – W Warszawie zmarł Wojciech Albiński, pisarz zamieszkały w RPA, laureat Nagrody Literackiej im. Józefa Mackiewicza, autor takich książek jak „Kalahari” (zbiór opowiadań), „Królestwo potrzebuje kata”, „Antylopa szuka myśliwego”.

2019 – Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego został wpisany podczas 43. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Baku na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

2020 – Zmarła Barbara Pec-Ślesicka, filmowiec, kierowniczka produkcji licznych filmów fabularnych i seriali telewizyjnych. Współpracowała przez wiele lat z Andrzejem Wajdą (m.in. przy „Weselu”, „Człowieku z marmuru”, „Człowieku z żelaza” i „Pannach z Wilka”, a także „Dantonie”, nagrodzonym w 1983 nagrodą BAFTA.

2021 – W Poznaniu zmarła Paulina Buchwald-Pelcowa, historyczka literatury i bibliolożka specjalizująca się w literaturze staropolskiej i starodrukach.

7 lipca

-----------------------

1136 – Papież Innocenty II wydał tzw. bullę gnieźnieńską znoszącą zależność metropolitalną archidiecezji gnieźnieńskiej od arcybiskupstwa magdeburskiego, uniezależniając tym Kościół w Polsce od wpływów niemieckich.

1482 – W Krzycku urodził się Andrzej Krzycki, poeta, humanista, dyplomata; arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski.

1572 – W Knyszynie zmarł bezpotomnie król Zygmunt II August, ostatni męski przedstawiciel dynastii Jagiellonów na polskim tronie.

1633 – W Wilnie zmarł Lew Sapieha, wojewoda wileński, hetman wielki litewski, twórca potęgi rodu Sapiehów.

1734 – Wojna o sukcesję polską: wojska sasko-rosyjskie zdobyły Gdańsk, zmuszając jego mieszkańców do uznania władzy Augusta III Sasa; w wyniku kapitulacji z miasta uciekł Stanisław Leszczyński.

1807 – W Tylży podpisany został traktat pokojowy pomiędzy Rosją i Francją; jeden z jego artykułów dotyczył utworzenia Księstwa Warszawskiego.

1841 – Student i działacz niepodległościowy Karol Levittoux dokonał samospalenia w więzieniu Cytadeli Warszawskiej.

1874 – Urodził się Władysław Grabski, autor reformy walutowej i gospodarczej z 1924 r., dzięki której udało się zwalczyć hiperinflację. Był ekonomistą, dwukrotnie szefem rządu. Po 1925 r. wycofał się z polityki.

1879 – W Poznaniu urodził się Marian Seyda, polityk, minister spraw zagranicznych (1923); związany z Narodową Demokracją, później ze Stronnictwem Pracy.

1896 – Urodził się płk Aleksander Stawarz, bohater wojny polsko-bolszewickiej, a w czasie kampanii wrześniowej dowódca 2 Brygady Górskiej Strzelców. W 1941 r. aresztowany przez Niemców i rok później zamordowany w KL Auschwitz.

1906 – Na Wawelu został odsłonięty nagrobek króla Władysława Warneńczyka (pusty, bo ciała zabitego w 1444 r. pod Warną władcy nie odnaleziono). Rzeźbę wykonał z czerwonego marmuru i brązu Antoni Madeyski, zaś ufundował je kardynał Jan Puzyna.

1913 – Urodził się Włodzimierz Pietrzak, krytyk literacki i poeta. Przed wojną związany z sanacyjnym Obozem Zjednoczenia Narodowego (potocznie nazywanym Ozonem); podczas okupacji redagował podziemną „Pobudkę”. Zginął w Powstaniu Warszawskim.

1922 – Premiera filmu „Rok 1863” w reżyserii Edwarda Puchalskiego.

1922 – Po 10 dniach urzędowania upadł rząd Artura Śliwińskiego.

1941 – Pogrom ludności żydowskiej w Radziłowie na Podlasiu. Został dokonany z inspiracji Niemców, ale sprawcami byli miejscowi Polacy. Zamordowali oni ok. 800 Żydów, większość z nich spalono żywcem w stodole.

1944 – Operacja „Ostra Brama”: Początek walk żołnierzy Wileńskiego i Nowogródzkiego Okręgu AK z Niemcami o Wilno; oddziały dowodzone przez płk. Aleksandra Krzyżanowskiego „Wilka” atakowały miasto wspólnie z Armią Czerwoną.

1964 – W Gdańsku urodził się Krzysztof Skiba, muzyk, satyryk, wokalista; lider zespołu Big Cyc.

1965 – W Teatrze Współczesnym w Warszawie odbyła się premiera „Tanga” Sławomira Mrożka; spektakl wyreżyserował Erwin Axer.

1974 – W zakończonych w RFN mistrzostwach świata w piłce nożnej reprezentacja Polski zajęła trzecie miejsce; królem strzelców mistrzostw został Grzegorz Lato.

1981 – Papież Jan Paweł II mianował arcybiskupem gnieźnieńskim i warszawskim biskupa warmińskiego Józefa Glempa, który został tym samym następcą zmarłego prymasa Stefana Wyszyńskiego.

1992 – W Warszawie zmarła Seweryna Szmaglewska, pisarka; więźniarka KL Auschwitz, świadek na procesie norymberskim.

1994 – Sejm RP przyjął ustawę o denominacji złotego; wprowadzono ją w życie 1 stycznia 1995 r.

2013 – Na stoku Gaszerbrumu I w Karakorum zginął Artur Hajzer, himalaista, twórca i szef programu Polski Himalaizm Zimowy, kierownik wypraw działających w ramach tego projektu, zdobywca siedmiu ośmiotysięczników.

2014 – W Nowym Jorku zmarł Leszek Opioła „Fazi”, fotograf, projektant okładek płyt oraz reżyser i producent wideoklipów. Dokumentował także życie północnoamerykańskich Indian.

8 lipca

----------------

1343 – W Kaliszu Kazimierz III Wielki zawarł z zakonem krzyżackim pokój wieczysty; w zamian za zrzeczenie się praw do ziemi chełmińskiej, michałowskiej i Pomorza Gdańskiego Kazimierz III Wielki odzyskał od zakonu Kujawy i ziemię dobrzyńską.

1589 – Powołanie Ordynacji Zamoyskich.

1796 – W Janowie Podlaskim zmarł Adam Naruszewicz, biskup, historyk, poeta; twórca polskiego klasycyzmu, autor m.in. „Historii narodu polskiego”; był bliskim współpracownikiem króla Stanisława Augusta, zwolennikiem Konstytucji 3 maja.

1869 – Na Wawelu w Krakowie odbył się powtórny pogrzeb szczątków króla Kazimierza Wielkiego; uroczysta ceremonia przerodziła się w manifestację patriotyczną.

1893 – W Warszawie urodził się Marceli Nowotko, w 1942 r. współzałożyciel i przywódca Polskiej Partii Robotniczej; zastrzelony w Warszawie w listopadzie 1942 r., prawdopodobnie w wyniku walk wewnętrznych w kierownictwie tej partii.

1930 – Urodził się Franciszek Starowieyski, ps. „Jan Byk”, malarz, grafik, scenograf, twórca tzw. Teatru Rysowania, uważany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej szkoły plakatu, autor ilustracji, kolekcjoner.

1937 – W Warszawie zmarł Józef Ujejski, historyk literatury, profesor i rektor Uniwersytetu Warszawskiego.

1942 – Z getta we Lwowie Niemcy deportowali 7 tys. Żydów, którzy zostali następnie zgładzeni w obozie janowskim.

1946 – W Wadowicach zmarł Józef Mehoffer, wybitny malarz, przedstawiciel Młodej Polski, grafik, witrażysta, autor m.in. obrazu „Dziwny ogród”.

1946 – Zbrodnia we wsi Terka w Bieszczadach. W odwecie za mord popełniony przez UPA na Polakach żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza zabili 30 mieszkających w tej wiosce Ukraińców. W odpowiedzi tydzień później partyzanci UPA zabili 30 Polaków w pobliskiej wiosce Wołkowyja.

1963 – W Krakowie w wieku 23 lat zmarła śmiercią samobójczą Zofia Marcinkowska, aktorka, znana z filmów „Lunatycy” i Nikt nie woła”.

1964 – W Waszyngtonie samobójstwo popełnił Marian Kozielewski, przed wojną szef Policji Państwowej w Warszawie, a w czasie niemieckiej okupacji pierwszy szef tzw. granatowej policji w tym mieście. Pozostał jednak lojalny wobec Polski, co przypłacił aresztowaniem i osadzeniem w KL Auschwitz. Był starszym bratem Jana Karskiego – emisariusza Polskiego Państwa Podziemnego – i współautorem jego raportu o sytuacji Żydów pod okupacją. Wziął udział w Powstaniu Warszawskim, po wojnie emigrował, w 2019 r. został patronem stołecznej policji.

1968 – W Szczecinie urodził się Piotr Grabowski, aktor, wystąpił m.in. w filmie „Mała matura 1947”, a także w serialach „Tajemnica twierdzy szyfrów”, „Fałszerze – powrót Sfory” i w serii „Nad rozlewiskiem”.

1973 – W Łodzi urodziła się Agnieszka Sitek, aktorka, wystąpiła m.in. w filmach „Zabić Sekala”, „Wrota Europy”, „Wiedźmin” i „Chopin. Pragnienie miłości”, a także w serialu „Złotopolscy”.

1980 – Rozpoczął się strajk w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego PZL – Świdnik, który zapoczątkował wielką falę strajkową na Lubelszczyźnie trwającą do 25 lipca; w sumie w protestach nazywanych Lubelskim Lipcem '80 wzięło udział 150 zakładów.

1997 – W Madrycie na szczycie szefów państw i rządów NATO podjęto decyzję o zaproszeniu Polski, Czech i Węgier do rozmów w sprawie członkostwa w Sojuszu.

2005 – W Warszawie zmarł Eugeniusz Priwieziencew, aktor, reżyser, dramaturg; wystąpił m.in. w filmach „Barwy ochronne”, „Imperatyw”, „Miś”, „Piraci”, „Pociąg do Hollywood”, „Kolejność uczuć” oraz w serialu „Złotopolscy”.

2005 – Powołanie Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

2006 – W Warszawie zmarł Juliusz Wiktor Gomulicki, historyk literatury, varsavianista, znawca twórczości Cypriana Norwida; żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego.

2008 – W Warszawie zmarł Wieńczysław Gliński, aktor, przez wiele lat związany z Teatrem Polskim w Warszawie oraz Teatrem Narodowym; wystąpił m.in. w filmach „Kanał”, „Kapelusz pana Anatola”, „Orzeł”, „Romans Teresy Hennert”; żołnierz Armii Krajowej, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych.

2010 – Pełniący obowiązki prezydenta prezydent elekt Bronisław Komorowski zrezygnował z mandatu poselskiego i funkcji marszałka Sejmu. Obowiązki prezydenta na kilka godzin przejął marszałek Senatu Bogdan Borusewicz, a następnie nowo wybrany marszałek Sejmu Grzegorz Schetyna.

2013 – Na stoku Gaszerbrum w Karakorum zginął Artur Hajzer, polski himalaista, zdobywca siedmiu ośmiotysięczników, twórca i szef programu Polski Himalaizm Zimowy, kierownik wypraw w Himalaje.

2016 – W Warszawie rozpoczął się dwudniowy szczyt NATO. W obradach szczytu wzięło udział 28 delegacji z państw sojuszniczych, 25 z państw partnerskich, a także m.in. przedstawiciele Kwatery Głównej NATO, UE, ONZ i Banku Światowego. Był to pierwszy szczyt Sojuszu zorganizowany na terenie Polski. W jego trakcie podjęto decyzję o wzmocnieniu tzw. wschodniej flanki NATO.

9 lipca

----------------

1339 – Na zjeździe w Wyszehradzie król Kazimierz Wielki zawarł układ z królem Węgier Karolem Robertem dotyczący sukcesji tronu polskiego i sojuszu przeciw Krzyżakom.

1410 – Król Władysław II Jagiełło wraz z całym wojskiem przekroczył granicę z państwem krzyżackim koło Lidzbarka.

1455 – Król Kazimierz IV Jagiellończyk nadał w Piotrkowie Gdańskowi przywilej samodzielnego nakładania podatków i ustanawiania wilkierzy (prawa wydawane przez radę miejską).

1521 – W katedrze wawelskiej zawieszono dzwon, któremu nadano imię „Zygmunt”; dzwon został odlany z dział zdobytych na wojnie z zakonem krzyżackim, jego wykonawcą był krakowski ludwisarz Hans Behem.

1677 – We Wrocławiu zmarł Johannes Scheffler zwany Angelusem Silesiusem, śląski poeta okresu baroku piszący po niemiecku, lekarz, duchowny katolicki.

1696 – W Łużnej zmarł Wacław Potocki, jeden z głównych twórców barokowych w Polsce, poeta, epik, satyryk i moralista, autor „Transakcji wojny chocimskiej...”.

1734 – Wojna o sukcesję polską: wojska rosyjskie wkroczyły do Gdańska, który skapitulował 30 czerwca, po trwającym cztery miesiące oblężeniu.

1736 – Zakończenie obrad Sejmu pacyfikacyjnego: uznanie Augusta III za króla, dla stronników Stanisława Leszczyńskiego amnestia; był to jedyny sejm w czasie panowania Augusta III, który nie został zerwany.

1736 – Największa w dziejach Poznania powódź. Wezbrane z powodu ulewnego deszczu wody Warty zerwały mosty i zalały prawie całe miasto (w katedrze podeszła na wysokość ołtarza, a w ratuszu na wysokość sieni).

1762 – W Rosji w wyniku przewrotu władzę objęła caryca Katarzyna II, nazywana „Katarzyną Wielką”; zainicjowała rozbiory Polski w 1772 r.

1916 – W Krakowie urodził się Stanisław Pagaczewski, pisarz, głównie twórca utworów dla dzieci; autor trylogii poświęconej przygodom Baltazara Gąbki.

1917 – W odpowiedzi na wezwanie Józefa Piłsudskiego żołnierze I i III Brygady Legionów Polskich odmówili złożenia przysięgi na „wierne braterstwo broni z Niemcami i Austro-Węgrami”; wydarzenie to przeszło do historii jako tzw. kryzys przysięgowy.

1927 – W Warszawie urodził się Zdzisław Maklakiewicz, aktor, żołnierz Armii Krajowej; stworzył niezapomnianą kreację w „Rejsie” Marka Piwowskiego, znany również z filmów „Wniebowzięci” i „Jak to się robi”.

1929 – W Bystrej zmarł Julian Fałat, malarz, jeden z najwybitniejszych polskich akwarelistów; w latach 1895-1909 rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

1937 – W Krakowie zakończono prace nad Kopcem Piłsudskiego.

1941 – W Warszawie urodził się Tadeusz Borowski, aktor; wystąpił w filmach „Zaraza”, „Zapamiętaj imię swoje”, a także w serialach „Tajemnica Enigmy”, „Blisko, coraz bliżej”, „Rycerze i rabusie”, „Znaki szczególne” i „Znak orła”.

1945 – W Manchesterze zmarła Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, poetka i dramatopisarka; córka znanego malarza Wojciecha Kossaka i siostra satyryczki Magdaleny Samozwaniec; autorka zbiorów poezji „Niebieskie migdały”, „Różowa magia”, „Pocałunki”, „Dancing” i „Surowy jedwab”, „Śpiąca załoga”, „Róże i lasy płonące”, „Gołąb ofiarny”, a także dramatów: „Szofer Archibald”, „Egipska pszenica” i „Zalotnicy niebiescy”. Jej osobiste notatki z czasów wojny opublikowano w tomie „Wojnę szatan spłodził”.

1946 – W Poznaniu Najwyższy Trybunał Narodowy skazał Artura Greisera, namiestnika III Rzeszy w tzw. Kraju Warty, na karę śmierci. Greiser był odpowiedzialny m.in. za masowe deportacje ludności żydowskiej i polskiej oraz udział w zabójstwach osób cywilnych i jeńców wojennych. Wyrok wykonano 21 lipca 1946 r.

1947 – Rząd polski na polecenie władz sowieckich odrzucił propozycję udziału w planie Marshalla.

1948 – W Olkuszu urodził się Jerzy Skoczylas, satyryk, aktor kabaretowy, jeden z założycieli Kabaretu Elita.

1947 – W Londynie zmarł gen. Lucjan Żeligowski, w czasie I wojny światowej m.in. dowódca dywizji w I Korpusie Polskim; podczas wojny polsko-bolszewickiej dowódca Frontu Litewsko-Białoruskiego, później Grupy Operacyjnej; w październiku 1920 r. mianowany dowódcą 1 DP Litewsko-Białoruskiej, na czele której, z rozkazu Józefa Piłsudskiego, zajął Wilno i Wileńszczyznę, proklamując utworzenie Litwy Środkowej; w latach 1921-1925 inspektor armii w Warszawie; minister spraw wojskowych (1925-1926); w czasie zamachu majowego poparł marszałka Piłsudskiego.

1964 – W Kaliszu urodził się Mieczysław Szcześniak, piosenkarz; jego debiutancki album „Niby nowy” ukazał się w 1990 roku; laureat wielu nagród, m.in. Bursztynowego Słowika na festiwalu w Sopocie i trzykrotnie Fryderyków.

1974 – Do nowego Portu Północnego w Gdańsku przybił pierwszy statek handlowy „Uniwersytet Gdański” po ładunek 12 tys. ton węgla.

1989 – Początek wizyty w Polsce prezydenta USA George'a Busha.

1997 – Oddano do użytku zaporę na Dunajcu.

2007 – Po ujawnieniu tzw. afery gruntowej Andrzej Lepper został zdymisjonowany z funkcji wicepremiera oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi.

2016 – W Warszawie zakończył się dwudniowy szczyt państw NATO. Podjęto decyzję o powołaniu czterech batalionowych grup bojowych w państwach bałtyckich i w Polsce.

2022 – W Krakowie zmarł Stefan Wilkanowicz, publicysta „Tygodnika Powszechnego”, w latach 1978-1994 redaktor naczelny miesięcznika „Znak”, współautor preambuły do konstytucji z 1997 r., założyciel Fundacji Kultury Chrześcijańskiej „Znak”.

2024 – Zmarł Jerzy Stuhr, wybitny aktor teatralny i filmowy. Kontrabasista w monodramie Patricka Süskinda, Horodniczy w „Rewizorze” Gogola, odtwórca głównych ról m.in. w „Wodzireju” Feliksa Falka, „Amatorze” Krzysztofa Kieślowskiego i „Seksmisji” Juliusza Machulskiego. Dał głos osłowi w polskiej wersji językowej filmów animowanych o Shreku. Był też aktywny w sprawach społecznych (np. w hospicjum dla dzieci w Krakowie) i zabierał głos w obronie demokracji.

10 lipca

-------------

1649 – Powstanie Chmielnickiego: początek obrony Zbaraża.

1835 – W Lublinie urodził się Henryk Wieniawski, wirtuoz skrzypiec i kompozytor. W swoich kompozycjach nawiązywał m.in. do ludowych tradycji muzycznych, wykorzystując motywy poloneza, mazurka czy kujawiaka. Jego najsłynniejsze kompozycje to m.in. Polonez D-dur, Polonez A-dur, Koncert skrzypcowy d-moll, Fantazja faustowska, Scherzo-tarantela, Etiudy, Wariacje. Patron organizowanego od 1935 r. Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego.

1865 – We Wrocławiu założono Ogród Zoologiczny, najstarszy na terytorium dzisiejszej Polski.

1904 – W Woli Osowińskiej urodził się Zdzisław Krasnodębski, pilot, założyciel i pierwszy dowódca Dywizjonu 303.

1920 – W Spa podpisany został układ pomiędzy państwami ententy a Polską, która zobowiązała się do podjęcia rokowań i podpisania rozejmu z Rosją sowiecką.

1925 – W Kielcach urodził się Edmund Niziurski, autor książek dla młodzieży, m.in. „Księga urwisów”, „Sposób na Alcybiadesa”, „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa”.

1928 – We francuskiej stoczni Blainville zwodowany został ORP „Wicher”, pierwszy duży okręt Polskiej Marynarki Wojennej.

1934 – Władze państwowe rozwiązały Obóz Narodowo-Radykalny (ONR).

1940 – Początek bitwy o Anglię, kilkumiesięcznego starcia powietrznych sił nazistowskich Niemiec i Wielkiej Brytanii, w którym po stronie brytyjskiej wzięły udział cztery polskie dywizjony lotnicze, wśród nich Dywizjon 303.

1941 – Pogrom Żydów w Jedwabnem. Został dokonany z inspiracji Niemców, ale sprawcami mordów byli miejscowi Polacy. Większość ofiar (według IPN – 340 osób, ale z ustaleń większości badaczy – 900-1000) zginęła spalona żywcem w stodole.

1944 – Początek likwidacji w KL Auschwitz-Birkenau tzw. rodzinnego obozu Theresienstadt utworzonego dla Żydów z getta w Terezinie koło Pragi – w komorach gazowych Niemcy zamordowali około 7 tys. Żydów.

1946 – W Zabrzu urodził się Henryk Kasperczak, piłkarz, wielokrotny reprezentant Polski, trener.

1952 – Sejm uchwalił ustawę o obowiązkowych dostawach zbóż.

1952 – W Warszawie urodził się Emilian Kamiński, aktor, śpiewak, reżyser teatralny, przez wiele lat związany z warszawskim Teatrem Ateneum, założyciel warszawskiego Teatru Kamienica; wystąpił m.in. w filmach „Akcja pod Arsenałem”, „Bez miłości”, „Szaleństwa panny Ewy”, „Trzy stopy nad ziemią”, „U Pana Boga w ogródku”, a także w serialu „M jak miłość”.

1955 – W Żyrardowie urodził się Sylwester Maciejewski, aktor, występował w warszawskim Teatrze Komedia i w Teatrze Powszechnym; znany m.in. z serialu „Ranczo”, zagrał również w filmach „Przypadek”, „Pieniądze to nie wszystko”, „Ławeczka” oraz w serialu „Lato leśnych ludzi”.

1957 – W Londynie zmarł Szalom Asz, urodzony w Kutnie żydowski prozaik, dramaturg, eseista, piszący w języku jidysz; jego znane dzieło to „Bóg zemsty”.

1969 – W wyniku obrażeń doznanych w wypadku samochodowym zmarł Bogumił Kobiela, aktor, jeden z najwybitniejszych aktorów w historii polskiego kina.

1992 – Rząd premier Hanny Suchockiej uzyskał wotum zaufania Sejmu.

1996 – W Warszawie zmarł Czesław Centkiewicz, pisarz, podróżnik, reportażysta, autor książek dla dzieci i młodzieży, twórca tzw. nurtu polarnego w polskiej literaturze.

2008 – W Warszawie zmarła prof. Krystyna Kersten, historyk, publicystka, profesor Instytutu Historii PAN, autorka prac dotyczących najnowszej historii Polski, m.in. „Między wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944-1956”.

2015 – W Szczecinie zmarł kpt. Konrad Strycharczyk, ps. „Słowik”, żołnierz podziemia antyniepodległościowego w oddziale mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, żołnierz WiN i więzień UB, śpiewak operowy i operetkowy.

11 lipca

--------------------

Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej

1772 – W Larbert niedaleko Edynburga urodził się John Baildon, szkocki przemysłowiec, pionier nowoczesnego hutnictwa na Śląsku.

1778 – W Warszawie w Pałacu Radziwiłłów odbyła się prapremiera opery „Nędza uszczęśliwiona” z muzyką Macieja Kamieńskiego i librettem Wojciecha Bogusławskiego.

1838 – W Giżycku (wtedy Loetzen) urodził się Wojciech Kętrzyński, historyk, mediewista, w latach 1876-1918 dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie.

1920 – Na Warmii, Mazurach i Powiślu odbył się plebiscyt; większość opowiedziała się za przynależnością terenów plebiscytowych do Niemiec.

1920 – Wojna polsko-bolszewicka: Armia Czerwona zajęła Mińsk.

1923 – W Cieszynie urodził się Richard Pipes, amerykański historyk, sowietolog, profesor Uniwersytetu Harvarda; w czasie prezydentury Ronalda Reagana doradca Rady Bezpieczeństwa Narodowego do spraw ZSRS i Europy Wschodniej.

1932 – Rozporządzenie prezydenta RP Ignacego Mościckiego wprowadzające nowy kodeks karny – tzw. kodeks Makarewicza.

1942 – W Rzeszowie urodził się Tomasz Stańko, trębacz jazzowy; w latach 60. grał w zespole Krzysztofa Komedy, nagrał wówczas płyty będące do dziś kanonem polskiego jazzu oraz kompozycje Komedy do takich filmów jak „Nóż w wodzie” i „Matnia” Romana Polańskiego; od wielu lat związany z prestiżową wytwórnią ECM, dla której nagrał jedne ze swoich najpopularniejszych albumów („Suspended Night”, „Litania” i „Dark Eyes”).

1943 – Zbrodnia wołyńska: 11 i 12 lipca Ukraińska Powstańcza Armia dokonała skoordynowanego ataku na Polaków w 150 miejscowościach w powiatach włodzimierskim, horochowskim, kowelskim oraz łuckim; łącznie w latach 1943-1945 na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło ok. 100 tys. Polaków, zamordowanych przez oddziały UPA i miejscową ludność ukraińską; zbrodnia wołyńska spowodowała polski odwet, w wyniku którego zginęło 10-12 tys. Ukraińców, w tym 3-5 tys. na Wołyniu i w Galicji Wschodniej.

1943 – Zamach grupy bojowej Związku Walki Młodych na niemiecki lokal Cafe Club w Warszawie.

1944 – W Krakowie żołnierze Armii Krajowej z oddziału „Parasol” dokonali nieudanego zamachu na wyższego dowódcę SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie Wilhelma Koppego.

1980 – W Konstancinie zmarł gen. Zygmunt Berling, w czasie II wojny światowej dowódca dywizji kościuszkowskiej, a następnie armii utworzonej pod egidą ZSRR. Wcześniej walczył w Legionach Polskich i wojnie polsko-bolszewickiej. Po agresji ZSRR w 1939 r. wzięty do niewoli, nawiązał współpracę z NKWD.

1980 – W WSK PZL Świdnik założony został Komitet Strajkowy.

1988 – Początek wizyty w Polsce sekretarza generalnego KC KPZR Michaiła Gorbaczowa.

1988 – W Warszawie w wyniku brutalnego pobicia zmarł prof. Jan Strzelecki, socjolog, eseista, uczestnik Powstania Warszawskiego, współpracownik KOR i Towarzystwa Kursów Naukowych, doradca „Solidarności”.

1989 – W Krynicy Morskiej znaleziono zwłoki ks. Sylwestra Zycha, katolickiego duchownego, związanego z opozycją demokratyczną; w 1982 r. skazany został na cztery lata więzienia za próbę obalenia siłą ustroju PRL; od 1986 r. był kapelanem KPN; śledztwo nie doprowadziło do ujawnienia sprawców zabójstwa.

2008 – W Warszawie zmarł Jerzy Koenig, krytyk teatralny, publicysta; w latach 1961-1962 kierownik literacki Teatru Narodowego, a w latach 70. – Teatru Dramatycznego w Warszawie; od 1982 r. przez 14 lat kierował pracami Teatru Telewizji; autor tekstów „Rekolekcje teatralne”, dwutomowej „Antologii dramatu”.

2009 – W Best w Holandii zmarł Andrzej Tylczyński, autor tekstów do ponad 200 piosenek, m.in. takich przebojów jak: „Motylem jestem”, „Augustowskie noce”, „Domek bez adresu”, „Kochać”, „Goniąc kormorany”, „Dzisiaj, jutro, zawsze”.

2010 – W Krakowie zmarł Zygmunt Michałowski, dyrektor Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w latach 1976-1982.

2013 – W Warszawie w 70. rocznicę zbrodni na Wołyniu odsłonięto Pomnik Rzezi Wołyńskiej.

2021 – W Warszawie zmarł prof. Włodzimierz Borodziej, historyk specjalizujący się w historii Polski, Niemiec oraz Europy Środkowo-Wschodniej.

12 lipca

------------------------------

1345 – Wojska czeskie rozpoczęły nieudane, ośmiodniowe oblężenie Krakowa.

1410 – Wojska polsko-litewskie zajęły krzyżacki zamek w Nidzicy.

1606 – Początek rokoszu Zebrzydowskiego.

1704 – Podczas elekcji zorganizowanej przez wojska szwedzkie pod Warszawą Stanisław Leszczyński wybrany został na króla Polski.

1881 – W Warszawie powstała Kasa im. Józefa Mianowskiego wspierająca badania i wydawnictwa naukowe.

1892 – W Drohobyczu urodził się Bruno Schulz, prozaik, malarz, rysownik, grafik, ilustrator; autor zbiorów opowiadań „Sklepy cynamonowe” i „Sanatorium pod klepsydrą”.

1894 – Ukazał się pierwszy numer pisma „Robotnik”, organu prasowego PPS.

1908 – W Krakowie urodził się Eryk Lipiński, grafik, karykaturzysta, satyryk, współzałożyciel i redaktor tygodnika „Szpilki”, organizator Muzeum Karykatury w Warszawie.

1920 – W związku z trwającą wojną z bolszewicką Rosją Polski Komitet Olimpijski podjął decyzję o rezygnacji z udziału w Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Antwerpii.

1920 – Wojna polsko-bolszewicka: Litwa podpisała z Rosją sowiecką traktat, który przewidywał przekazanie stronie litewskiej zajętego przez Armię Czerwoną Wilna, w zamian Litwa zgodziła się na przemarsz wojsk sowieckich przez jej terytorium.

1934 – Na mocy rozporządzenia prezydenta Ignacego Mościckiego w Berezie Kartuskiej utworzono obóz dla więźniów politycznych zwany oficjalnie „miejscem odosobnienia”.

1943 – Niemcy rozpoczęli dwudniową pacyfikację Michniowa, wsi położonej w świętokrzyskich lasach, której mieszkańcy pomagali partyzantom Armii Krajowej zgrupowanym pod dowództwem por. Jana Piwnika „Ponurego” na pobliskim Wykusie. Wieś zrównano z ziemią; w czasie lub w związku z pacyfikacją zamordowano co najmniej 204 osoby: 102 mężczyzn, 54 kobiety i 48 dzieci.

1944 – Komendant Główny AK gen. Tadeusz Komorowski „Bór” wydał instrukcję „O stosunku do Sowietów”.

1944 – Rozkaz komendanta Armii Krajowej gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora” o wcieleniu do AK Batalionów Chłopskich.

1945 – Na Suwalszczyźnie rozpoczęła się tzw. obława augustowska (źródła podają też 10 lipca jako datę rozpoczęcia obławy), podczas której oddziały NKWD i Armii Czerwonej zatrzymały ok. 7 tys. osób; prawie 600 podejrzewanych o powiązania z AK-owskim podziemiem wywieziono i zamordowano w nieznanym do dziś miejscu; wydarzenia te są uznawane przez historyków za największą po II wojnie światowej zbrodnię dokonaną na Polakach.

1952 – W Młynniku koło Ojcowa zmarł Władysław Konopczyński, historyk, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego, założyciel i redaktor „Polskiego Słownika Biograficznego”, poseł na Sejm RP (1922-1927), związany z Narodową Demokracją; autor opracowań historycznych „Polska w dobie wojny siedmioletniej”, „Polska a Szwecja”, „Historia polityczna Polski 1914-1939”.

1955 – W Londynie urodził się Timothy Garton Ash, historyk, wykładowca uniwersytetu w Oksfordzie; autor książek „Polska rewolucja: Solidarność” i „Wiosna obywateli: Rewolucja 1989: widziana w Warszawie, Budapeszcie, Berlinie i Pradze”.

1956 – Wiec solidarności z Poznańskim Czerwcem w Paryżu. Komentując groźbę premiera Cyrankiewicza o „odrąbywaniu rąk podniesionych na władzę ludową”, Albert Camus stwierdził: „Jeśli rzeczywiście będzie się stosować tę karę, wkrótce rządzić będą jedynie jednoręcy. Gdyż rządy te i ich biurokraci nie tylko podnieśli rękę na lud, lecz zadali mu cios, powalili w kałużę krwi”.

1968 – W Ciechocinku zmarła Ada Sari, śpiewaczka operowa, pedagog.

1986 – W wypadku samochodowym zginął Wacław Kisielewski, pianista, członek duetu fortepianowego Marek i Wacek.

1994 – W Bures-sur-Yvette pod Paryżem zmarła Irena Krzywicka – pisarka, publicystka, zaangażowana na rzecz edukacji seksualnej, planowania rodziny i równouprawnienia kobiet; autorka „Zwycięskiej samotności. Kobieta szuka siebie”.

1997 – Do Wrocławia dotarła wielka fala powodziowa, nazywana „powodzią tysiąclecia”.

2020 – W drugiej turze wyborów prezydenckich ubiegający się o reelekcję Andrzej Duda pokonał Rafała Trzaskowskiego. (PAP)

jkrz/ miś/