Kwas traneksamowy (TXA) to syntetyczny aminokwas o silnym działaniu przeciwkrwotocznym, stosowany też w kosmetologii jako środek rozjaśniający i przeciwzapalny. Podawany doustnie lub dożylnie, ten niedrogi lek tamuje silne krwawienia.

Stosowany jest przy obfitych miesiączkach, krwawieniach z nosa, po zabiegach chirurgicznych oraz stomatologicznych. Wykorzystuje się go w operacjach kardiologicznych i ortopedycznych od ponad 30 lat, ale lekarze nie są pewni, czy można go bezpiecznie stosować w innych dużych operacjach, zwłaszcza onkologicznych.

Kanadyjskie badanie było sponsorowane i koordynowane przez University of Manitoba. Autorzy przeanalizowali dane z całej Kanady dotyczące ponad 8000 dużych operacji aby ustalić, czy kwas traneksamowy zmniejszył krwawienie i ograniczył konieczność transfuzji krwi bez zwiększania ryzyka wystąpienia zakrzepów.

Wyniki badania potwierdzają zasadność rozszerzenia zastosowania TXA na wszystkie duże operacje z wysokim ryzykiem utraty krwi. W ten sposób można by ograniczyć konieczność transfuzji i związane z tym koszty. „To przełom w opiece nad pacjentami i globalnie ma potencjał, aby zaoszczędzić miliony jednostek czerwonych krwinek rocznie” – powiedział dr Brett Houston z University of Manitoba, współautor badania.

Duże operacje obejmują zabiegi w obrębie głowy, klatki piersiowej, brzucha lub miednicy i zazwyczaj wymagają znieczulenia ogólnego oraz pobytu w szpitalu. W przypadku tych operacji więcej niż jeden na 20 pacjentów będzie potrzebował przetoczenia krwi.

„Jeśli kwas traneksamowy zostanie powszechnie przyjęty w dużych operacjach, poprawi to bezpieczeństwo chirurgiczne milionów pacjentów na całym świecie. W samej Kanadzie jego powszechne stosowanie mogłoby ograniczyć liczbę pacjentów wymagających transfuzji o 25 proc. rocznie i zmniejszyć liczbę wymaganych jednostek krwi o 10 proc.” – wskazał współautor badania, dr Daniel McIsaac, pracujący na University of Ottawa

Powszechne stosowanie leku mogłoby też przynieść znaczne oszczędności. „Jedna transfuzja kosztuje ponad 700 dolarów kanadyjskich, w porównaniu z niecałymi 10 dolarami za kwas traneksamowy. Szacujemy, że jego rutynowe stosowanie w dużych operacjach niekardiologicznych mogłoby zaoszczędzić 50 000 jednostek krwi rocznie w Kanadzie i miliony jednostek na całym świecie; oszczędności dla systemów opieki zdrowotnej będą znaczące” – powiedział współautor, dr Ryan Zarychanski z University of Manitoba i CancerCare Manitoba.

Aby sprawdzić, czy kwas traneksamowy zmniejsza liczbę transfuzji krwi bez zwiększania ryzyka zakrzepów, zespół zastosował badanie w układzie klastrowo-krzyżowym, losowo przydzielając szpitale do leczenia pacjentów poddawanych dużym operacjom z wysokim ryzykiem utraty krwi, którym podawano kwas traneksamowy lub placebo. Następnie szpitale zmieniały leczenie co cztery tygodnie przez około dwa lata. Zespół badawczy uzyskał dostęp do informacji szpitalnych na temat transfuzji i zakrzepów bezpośrednio z klinicznych i administracyjnych źródeł danych medycznych. Przeanalizowano dane z 8273 dużych operacji przeprowadzonych w 10 kanadyjskich szpitalach w okresie od lutego 2022 do marca 2024 roku.

7,4 proc. pacjentów, którzy otrzymali kwas traneksamowy, wymagało transfuzji w porównaniu z 9,8 proc. w grupie placebo. Na każdych 100 pacjentach leczonych kwasem traneksamowym można było zaoszczędzić 10 jednostek krwi. Co ważne, TXA nie zwiększał ryzyka wystąpienia zakrzepów żylnych w ciagu 90 dni po operacji. Wskaźnik krzepnięcia krwi w obu grupach, leczonej i placebo, był taki sam (2,1 proc.).

Jednym z unikatowych aspektów badania był fakt, że 60 proc., czyli około 5000 uczestników, poddano operacji usunięcia nowotworu. Osoby chore na nowotwory są często pomijane w tego typu badaniach, mimo że stanowią znaczną część populacji poddanej zabiegom chirurgicznym.

Jak wykazało badanie, TXA stosowany podczas dużych operacji był bezpieczny i skuteczny nawet u pacjentów onkologicznych, u których występuje większe ryzyko wystąpienia zakrzepów krwi z powodu raka.

„Mamy nadzieję, że nasze odkrycia utwierdzą personel medyczny w przekonaniu, że ten lek jest bezpieczny i skuteczny w zmniejszaniu krwawienia oraz usuną barierę utrudniającą jego stosowanie w większości dużych operacji” – powiedział współautor, dr Dean Fergusson z University of Ottawa.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/