Stołeczny urząd stanu cywilnego dokonał w czwartek pierwszej transkrypcji aktu małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą. Zobowiązało go do tego marcowe orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pytany, co z innymi transkrypcjami aktów małżeństw jednopłciowych, prezydent Rafał Trzaskowski zapewnił, że warszawskie urzędy będą „dokonywały przede wszystkim transkrypcje z wyroków sądowych, ale również tych, gdzie wyroków sądowych nie było, dlatego, że taką mamy teraz linię orzeczniczą”.

Przy tej okazji pojawiły się wątpliwości dotyczące skutków prawnych, jakie niesie za sobą przeniesienie do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji aktu małżeństwa zawartego w innym państwie na terenie Unii Europejskiej. PAP zwróciła się w tej kwestii do dr Sylwii Różyckiej-Jaroś, radczyni prawnej, specjalizującej się w prowadzeniu spraw z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego oraz adiunktki na Uniwersytecie Warszawskim.

- Akt małżeństwa zawartego za granicą w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej ma po transkrypcji taką samą moc prawną, jak akt małżeństwa zawartego w polskim urzędzie stanu cywilnego. Nie ma znaczenia, czy dotyczy to związku osób tej samej płci, czy kobiety i mężczyzny, którzy pobrali się za granicą i zarejestrowali swój związek w Polsce - w obu przypadkach mówimy o tej samej sytuacji prawnej. Ich różnicowanie byłoby formą dyskryminacji - powiedziała Różycka-Jaroś.

Co za tym idzie, małżonkom, których związek został uznany przez państwo polskie, powinny przysługiwać te same prawa, co osobom, którym udzielono ślubu na terenie Polski - w tym w zakresie świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wspólnego rozliczania przez organy podatkowe, dostępu do informacji na temat stanu zdrowia, prawa do pochówku zmarłego małżonka lub małżonki oraz prawa do dziedziczenia.

- W przypadku uznania w Polsce małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą w innym państwie członkowskim UE możliwe będzie również jego rozwiązanie przed polskim sądem, jeśli małżonkowie zdecydują, że chcą się rozwieść zgodnie z obowiązującymi w Polsce normami prawnymi - stwierdziła radczyni prawna.

Jednocześnie przyznała, że na ten moment trudno określić, jak w praktyce będzie wyglądało uznanie praw par jednopłciowych, ponieważ nigdy wcześniej nie doszło do transkrypcji aktu małżeństwa jednopłciowego zawartego za granicą, a więc mowa o sytuacji bezprecedensowej.

- Wprawdzie brakuje jeszcze pewnych rozwiązań systemowych, przede wszystkim w zakresie rozporządzeń wykonawczych, ale wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie pozostawia wątpliwości - para małżonków tej samej płci, która zwarła związek w innym państwie członkowskim UE, na podstawie wniosku o transkrypcję powinna otrzymać polski akt małżeństwa bez konieczności dodatkowego wchodzenia na drogę sądową - podkreśliła.

Ma to umożliwić m.in. rozporządzenie w sprawie wzorów aktów stanu cywilnego, które zostało przygotowane przez resort cyfryzacji i podpisane przez jego szefa, wicepremiera Krzysztofa Gawkowskiego. Obecnie rozporządzenie czeka na kontrasygnatę ministra spraw wewnętrznych i administracji Marcina Kierwińskiego.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w marcu br. w sprawie transkrypcji do polskiego rejestru stanu cywilnego aktu małżeństwa dwóch Polaków zawartego legalnie w 2018 r. w Berlinie. Sąd nakazał urzędowi stanu cywilnego dokonanie wpisu.

Wcześniej, w 2023 r., NSA skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dwa lata później – w listopadzie 2025 r. – Trybunał orzekł, że państwo członkowskie ma obowiązek uznać małżeństwo pary tej samej płci zawarte legalnie w innym kraju Unii, nawet jeśli prawo tego państwa nie uznaje tego typu związków.

Od marca NSA nakazał transkrypcję aktów małżeństwa w sumie siedmiu par jednopłciowych. Pełna realizacja wytycznych TSUE oraz wprowadzenie procedury transkrypcji wymaga zmian legislacyjnych.

Katarzyna Czarnecka (PAP)

ksc/ mark/