Rada Ministrów przyjęła we wtorek projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych. Nowe przepisy wprowadzają m.in. bon senioralny – świadczenie niepieniężne, dzięki któremu realizowane będą usługi, takie jak wsparcie w przygotowaniu posiłków, poruszaniu się, utrzymywaniu porządku, korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych, opieka higieniczno-pielęgnacyjna czy pomoc w zapewnianiu kontaktów z otoczeniem.

Prawo do bonu będą miały osoby, których średni miesięczny dochód w ostatnich trzech miesiącach nie przekroczył 3410 zł. Kryterium dochodowe będzie podlegać corocznej waloryzacji.

Dominik Owczarek z Instytutu Spraw Publicznych ocenił, że jest to dobre rozwiązanie, choć martwi mała liczba beneficjentów tego wsparcia.

– Bon senioralny jest w zasadzie bliźniaczym programem do Aktywnego Rodzica, tylko jest skierowany do innej grupy obywateli. Różnica polega też na tym, że będzie on finansował usługi, czyli pieniądze trafią do placówek opiekuńczych, a nie w gotówce do seniorów czy ich rodzin. Moim zdaniem to dobre rozwiązanie – powiedział ekspert.

Wskazał, że w największym stopniu z programu skorzystają seniorzy w mniejszych miejscowościach, które nie oferują żadnych usług opiekuńczych. Instrument ten – jak dodał – może być elementem stymulacji usług opiekuńczych na poziomie lokalnym.

Owczarek zaznaczył, że bon senioralny będzie dużym wsparciem dla dzieci opiekujących się swoimi starszymi rodzicami.

– Te osoby pozostaną na rynku pracy, czyli – mówiąc kolokwialnie – będą budować PKB, płacić podatki, a ich rodzicami zajmą się osoby z odpowiednim wykształceniem i przygotowaniem – podkreślił.

Według eksperta dobrym rozwiązaniem jest wprowadzenie kryterium dochodowego uprawniającego do wsparcia.

– Jeśli senior ma dobrą emeryturę lub rentę, to finansowanie takich usług dodatkowo przez państwo nie jest niezbędne – stwierdził Owczarek.

W ocenie skutków regulacji projektu wskazano, że według danych GUS w 2024 r. w Polsce żyło 7 mln 725 tys. osób w wieku 65 plus. Jak podano, z badania SHARE wynika, że około 25 proc. z nich ma niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego.

Jak zaznaczyli autorzy projektu, biorąc pod uwagę m.in. przeciętną liczbę osób przypadających na jednego opiekuna w ramach usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania świadczonych na podstawie ustawy o pomocy społecznej (od ok. 2,15 do 4 osób), oszacowano, że wsparciem będzie mogło zostać objętych od 12 tys. do 20 tys. osób.

– To akurat jest bardzo niepokojące, że tak mało seniorów będzie mogło skorzystać z bonu opiekuńczego – ocenił Owczarek.

Zwrócił uwagę, że problemem jest brak kadr w sektorze usług społecznych, który będzie musiał zaspokoić coraz większe potrzeby.

– Średnia wieku opiekunki, bo to kobiety głównie świadczą te usługi, jest bliska wiekowi emerytalnemu. Niestety istnieje obawa, że w tych najmniejszych miejscowościach profesjonalna usługa opiekuńcza będzie niedostępna – powiedział Owczarek.

Przyznał, że obszar związany z usługami opiekuńczymi wciąż pozostaje na marginesie polityki państwa.

– Ten obszar jest dosyć mocno zaniedbany. Z różnych powodów nie jest o nim tak głośno jak na przykład o służbie zdrowia. Nie ma tam silnych związków zawodowych, które mocno wyartykułowałyby swoje interesy, mimo tego, że sektor opieki będzie się znajdował w największym kryzysie w związku ze starzeniem się społeczeństwa i brakami kadrowymi – wskazał ekspert.

Według projektu realizacja bonu senioralnego następować będzie na podstawie umowy zawieranej między gminą a seniorem. Umowa będzie określała zakres świadczonego wsparcia. Bon senioralny będzie w pierwszej kolejności przeznaczony dla gmin, które nie oferują publicznych usług opiekuńczych lub w których takich usług brakuje w dużym zakresie. Następnie wsparcie trafi do gmin, w których przewiduje się najszybszy wzrost liczby osób starszych.

Program Bonu Senioralnego zostanie określony w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Pierwsza edycja programu ma obejmować lata 2026-2028. Program finansowany będzie z dotacji z budżetu państwa. Wydatki na realizację programu zostały określone w wysokości: 100 mln zł w 2026 r. (trzy miesiące realizacji), 400 mln zł w 2027 r. oraz 500 mln zł od 2028 r.

Karolina Kropiwiec (PAP)

kkr/ joz/