Raport IP PAN: Polacy niewiele wiedzą o profesjonalistach, którzy pomagają odzyskać zdrowie psychiczne

W poniedziałek 23 lutego przypada Ogólnopolski Dzień Walki z Depresją. Celem tego dnia, ustanowionego w 2001 r. przez Ministerstwo Zdrowia, jest upowszechnianie wiedzy o depresji jako chorobie, przełamywanie tabu, zachęcanie do leczenia i wsparcie dla ponad 1,2 mln chorych w Polsce.

Z nowego badania, opublikowanego przez Instytut Psychologii Polskiej Akademii Nauk (IP PAN) wynika, że wiedza Polaków o psychologii i psychologach pozostawia wiele do życzenia. Wyniki badania - informacje o tym, jak pomoc psychologiczna, psychoterapeutyczna i psychiatryczna jest rozumiana, oceniana i przeżywana przez osoby badane - przedstawiono w raporcie „Pomoc psychologiczna z perspektywy Polek i Polaków”.

Raport skierowany jest m.in. do specjalistów i specjalistek zdrowia psychicznego, którzy mogą uzupełnić zawodową perspektywę o punkt widzenia osób, do których ich pomoc jest kierowana. Dokument pokazuje, z jakimi barierami – często niewidocznymi w gabinecie – mierzą się pacjentki i pacjenci jeszcze przed pierwszą wizytą oraz jak ich przekonania i lęki wpływają na gotowość do skorzystania z terapii.

Autorzy raportu podkreślają, że psychologowie i psychiatrzy postrzegani są często negatywnie. Ponad 70 proc. badanych Polaków uważa, iż kontakt z psychologiem to zły pomysł na pozbycie się problemów emocjonalnych. Podobny odsetek podziwia ludzi, którzy są gotowi poradzić sobie sami z problemami, bez szukania wsparcia u profesjonalistów.

Część badanych postrzega psychologów jako osoby, które zostały wytrenowane, by manipulować umysłami; co więcej - studia psychologiczne uczą, jak czytać w myślach, zaś rozmowa ze specjalistą o emocjach to zmarnowane pieniądze. Co 10. Polak wierzy, iż psychoterapia służy kontrolowaniu umysłów, a leki psychotropowe mają za zadanie ogłupić społeczeństwo tak, by było łatwiej nim sterować. Zbliżony odsetek zgadza się ze stwierdzeniem, że porady psychologiczne są celowo projektowane tak, aby osłabiać niezależne myślenie - relacjonują autorzy badania.

„To pokazuje skalę wyzwania – część osób potrzebujących pomocy może w ogóle nie zgłosić się do specjalisty, bo uważa go za część domniemanego systemu kontroli, a nie źródło wsparcia. Nawet gdy jesteśmy już pod ścianą i chcemy udać się po pomoc, to okazuje się, że co 3 Polak nie wie, gdzie szukać wsparcia psychologicznego” - komentują autorzy raportu, cytowani w informacji prasowej przesłanej PAP.

Psychologowie z PAN zwracają też uwagę, że wielu Polaków potrzebujących pomocy jest zagubionych w systemie i nie rozumie różnic pomiędzy zawodem psychologa, psychoterapeuty i psychiatry.

Z raportu wynika również, że co 5. Polak nie orientuje się, w jakiej terapii uczestniczy. „Nurty w psychoterapii to dla nas często czarna magia. Psychoanaliza, terapia poznawczo-behawioralna, systemowa – te nazwy brzmią obco i nie mówią nam, czego możemy się spodziewać na sesji. To może rodzić niezrozumienie, dlaczego proces leczenia wygląda tak, a nie inaczej” - komentują naukowcy.

Ponad połowa pacjentów miała w życiu więcej niż jednego terapeutę.

„Te wyniki jasno wskazują, że w kontekście pomocy psychologicznej, zmagamy się z wieloma stereotypami i brakiem wiedzy. Boimy się też, że ludzie będą nas postrzegać jako »wariatów«, nie wiemy, jak będziemy leczeni i czy diagnoza nie zrujnuje nam kariery. A najchętniej to poczekalibyśmy w domowym zaciszu, aż problemy same się rozwiążą. Zadanie, które stoi przed badaczami i badaczkami Instytutu Psychologii PAN, to oswojenie pracy psychologa i przybliżenie Polkom i Polakom realiów pomocy psychologicznej. Skoro najczęstszą barierą jest przekonanie »poradzę sobie sam«, to potrzebna jest edukacja, która pokaże, że sięgnięcie po pomoc to nie słabość, a psychoterapia to konkretny proces, a nie abstrakcyjna »rozmowa«” - podkreślili przedstawiciele IP PAN.

Pełna treść raportu dostępna jest na stronie https://zdrowie.psych.pan.pl/raporty/ Jego uzupełnieniem broszury informacyjne dla specjalistów oraz pacjentów. Znajdują się w nich praktyczne informacje dla osób udzielających wsparcia oraz poszukujących pomocy w zakresie zdrowia psychicznego.

Raport opiera się o wnioski dwa badania ilościowe i pogłębione wywiady jakościowe. Raport przygotowali naukowcy z IP PAN: Paulina Bagrowska, Łukasz Gawęda, Marta Marchlewska, Dominika Adamczyk, Marta Rogoza, Zuzanna Molenda, Aleksandra Furman, Grzegorz Pochwatko, Maciej Grzeszczuk.

We wcześniejszym raporcie (z maja 2025 r.) pt. „Dobrostan psychiczny w Polsce. Co myślimy o pomocy psychologicznej” naukowcy z IP PAN zauważyli, że problemy związane z psychiką są zgłaszane przez Polaków rzadziej niż trudności dotyczące innych aspektów zdrowia. Uczestnicy badania ocenili swój stan psychiczny wyraźnie lepiej niż ogólny stan zdrowia („bardzo dobrze” oceniło je odpowiednio 64 proc. i 48 proc. badanych Polaków). Niemal połowa badanych doświadczyła objawów stale obniżonego nastroju. Analiza dobrostanu psychicznego ujawniła z kolei, że najniższe wyniki respondenci odnotowali w obszarze życia społecznego. Istotna część respondentów często tęskni za bliskością i obecnością innych osób. Duży odsetek badanych doświadcza także przewlekłego zmęczenia, które znacząco utrudnia wykonywanie codziennych obowiązków. (PAP)

zan/ mhr/