Ciąża i urlopy dla rodziców a granty badawcze - instytucje tłumaczą zasady przedłużania umów

PAP poprosiła duże instytucje przyznające granty badawcze - NCN, NCBR i FNP o przedstawienie rozwiązań, z których mogą skorzystać naukowcy i naukowczynie, kiedy podczas realizacji grantu badawczego, kiedy pojawiają się takie okoliczności jak ciąża urlop macierzyński czy rodzicielski.

NCN, powołując się na swój Plan Równości Płci na lata 2026-2029, zapewniło, że „wykazuje się zrozumieniem i elastycznością wobec różnych sytuacji życiowych, które mogą wpływać na przebieg realizacji projektów”. Centrum wyjaśniło, że zasadność dokonanych zmian oceniana jest podczas rozliczenia końcowego projektu lub w trakcie ewentualnej kontroli. „Przedłużenie okresu realizacji projektu o więcej niż 12 miesięcy (...) wymaga uzyskania zgody NCN. W uzasadnionych przypadkach, związanych np. z sytuacją rodzinną czy osobistą kierowniczki/kierownika projektu, NCN wyraża także zgodę na przedłużenie terminu złożenia raportu końcowego” - wskazano w odpowiedzi przekazanej PAP. Standardowo to 60 dni od zakończenia realizacji projektu.

Z kolei Fundacja na rzecz Nauki Polskiej poinformowała, że umożliwia przedłużenia realizacji grantów, najczęściej w sytuacji wystąpienia nieprzewidzianych okoliczności, do których można zaliczyć m.in. konieczność przerwy w pracy wynikającą z rodzicielstwa. Regulacje te są zapisane w dokumentacji konkursowej (np. regulaminach, umowach). Przedłużenia mogą wynieść od 6 do 12 miesięcy – w zależności od programu.

Dodatkowo FNP w programach skierowanych do młodych naukowców (m.in. START czy FIRST TEAM) w przypadku udokumentowanych przerw w pracy (np. urlopu rodzicielskiego) wydłuża limity wieku aplikacji. FNP przypomniała również istniejące udogodnienia dla rodziców w realizacji grantów. Na przykład w projekcie PRIME, gdzie szkolenia i wydarzenia kończą się do godz. 15, wszystkie obowiązkowe wydarzenia są dostępne online, a podczas wydarzeń stacjonarnych - wspierana jest obecność dziecka i osoby towarzyszącej.

Natomiast NCBR zwróciło uwagę na różnorodność swoich konkursów i ich źródeł finansowania oraz regulaminów. Centrum podało, że zazwyczaj w umowie o dofinansowanie są zawarte są zapisy, co zrobić, jeśli pojawi się ryzyko opóźnienia realizacji projektu. W takiej sytuacji beneficjent/ka zobowiązany/a jest zwykle do złożenia wniosku o wydłużenie okresu kwalifikowalności wydatków. Musi wtedy poinformować NCBR o przyczynie wydłużenia tego okresu.

W przypadku konkursów krajowych - okres realizacji projektu można wydłużyć maksymalnie o określoną w regulaminie konkursu liczbę miesięcy. Wymaga to jednak uzyskania zgody NCBR.

Zapisów o możliwości przedłużenia grantu nie ma tylko w przypadku projektów realizowanych w tzw. formie fazowanej, gdzie terminy realizacji poszczególnych faz są określone już w treści regulaminu (takim konkursem by program w ramach ścieżki SMART).

Jak podało NCBR, w programie Lider - skierowanym do młodych naukowców - pojawiały się sytuacje wydłużenia projektu ze względu na urlop macierzyński kierowniczki projektu. Zgodnie z zapisami umowy, projekt może zostać wydłużony o 12 miesięcy i z tego zapisu laureatki korzystają. „Dłuższe wydłużenia rozpatrywane są indywidualnie – NCBR udziela zgody na wydłużenie z powodu macierzyństwa” - napisano w komunikacie biura prasowego NCBR.

Jeśli urlop macierzyński czy rodzicielski dotyczy osoby, która nie jest liderką/liderem grantu, sytuacje związane z urlopem mogą być zarządzane na poziomie projektu i NCBR niekoniecznie jest informowane o takich przypadkach.

Centrum zaznaczyło, że w jego programach finansowanych z Mechanizmu Norweskiego kobiet-naukowczyń w naukach technicznych za każdym razem była zgoda NCBR na przedłużenie projektu ze względu na macierzyństwo.

W przypadku projektów realizowanych w ramach programu ramowego Horyzont Europa - jak przekazało NCBR - zasady realizacji ustanawia Komisja Europejska. I tak np. w projektach Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) takie sytuacje rozpatrywane są indywidualnie. Jeżeli jeszcze przed rozpoczęciem grantu laureatka zgłosi informację o zajściu w ciążę, ERC automatycznie odracza termin rozpoczęcia projektu. Jeśli informacja taka zostanie zgłoszona już w trakcie realizacji grantu, decyzja o zawieszeniu projektu podejmowana jest indywidualnie, w zależności od konkretnej sytuacji. Ponadto ERC już na etapie aplikowania przewiduje możliwość wydłużenia okresu kwalifikowalności dla osób, które korzystały m.in. z urlopu macierzyńskiego, ojcowskiego lub rodzicielskiego. W przypadku urlopu macierzyńskiego standardowo przysługuje automatyczne wydłużenie o 18 miesięcy na 1 dziecko. Jeśli urlop trwał dłużej, ERC działa na korzyść pań i akceptuje okres dłuższy niż 18 miesięcy.

W unijnych grantach Marie Skłodowska-Curie Actions, które z zasady kierowane są do naukowców osobiście, a ich celem jest także podniesienie kwalifikacji naukowców, takie rozwiązania są stosowane systemowo i występują na porządku dziennym. Sytuacja osobista i rodzinna naukowców jest tu brana pod uwagę.

Instytucje udzielające grantów badawczych nie zbierają statystyk dotyczących ciąży czy macierzyństwa wśród swoich grantobiorców. NCN jednak zapowiedziało, że od tego roku planuje rozpocząć systematyczne monitorowanie, w jakich sytuacjach i jak często stosowane są elastyczne rozwiązania. „Ma to pozwolić na rzetelną ocenę, czy obecne mechanizmy działają adekwatnie, czy wymagają zmian lub np. lepszego i bardziej czytelnego opisania na naszej stronie internetowej” - wskazano w odpowiedzi przesłanej PAP.

Ludwika Tomala (PAP)

lt/ agt/