Żywność ultraprzetworzona zmniejsza szanse osób, które przeżyły raka

Żywność określana jako ultraprzetworzona często zawiera mało niezbędnych składników odżywczych, takich jak witaminy, minerały i błonnik, a przemysłowe metody jej produkcji wprowadzają dodatki, sztuczne aromaty, konserwanty, emulgatory oraz wysoki poziom dodanych cukrów i niezdrowych tłuszczów, z którymi organizm nie jest w stanie sobie poradzić.

Jak podkreśliła dr Marialaura Bonaccio z Jednostki Badawczej Epidemiologii i Prewencji w IRCCS Neuromed w Pozzilli (Włochy), w związku ze wzrostem spożycia żywności ultraprzetworzonej w wielu krajach na całym świecie ważne jest lepsze zrozumienie je wpływu na osoby, które przeżyły nowotwór. Jej badania sugerują, że spożywanie w ramach diety większych ilości żywności ultraprzetworzonej znacznie zwiększa ryzyko zgonu zarówno z jakiejkolwiek przyczyny, jak i z powodu konkretnego nowotworu.

„To, co ludzie jedzą po diagnozie raka, może wpływać na przeżycie, ale większość badań w tej populacji skupiała się wyłącznie na składnikach odżywczych, a nie na stopniu przetworzenia żywności” – wskazała Bonaccio. - „Substancje wykorzystywane w przemysłowym przetwarzaniu żywności mogą zakłócać procesy metaboliczne, zaburzać mikrobiotę jelitową i sprzyjać stanom zapalnym. W rezultacie, nawet jeśli żywność ultraprzetworzona ma na papierze podobną wartość kaloryczną i skład odżywczy, jak żywność minimalnie przetworzona lub »naturalna«, może mieć ona bardziej szkodliwy wpływ na organizm”.

W prospektywnym badaniu kohortowym Moli-sani, Bonaccio i jej współpracownicy obserwowali 24 325 osób w okresie od marca 2005 do grudnia 2022 roku. Obserwowani w momencie rozpoczęcia badania mieli 35 lub więcej lat i mieszkali w regionie Molise w południowych Włoszech. W ramach tej kohorty zidentyfikowano 802 osoby, które przeżyły chorobę nowotworową na początku badania (476 kobiet i 326 mężczyzn) i które udzieliły szczegółowych informacji na temat diety za pośrednictwem kwestionariusza częstotliwości spożycia żywności EPIC.

Do sklasyfikowania, czy dana żywność była ultraprzetworzona, posłużył system klasyfikacji NOVA, który przypisuje żywność do jednej z czterech grup w oparciu o poziom i cel przetworzenia.

Ilość żywności ultraprzetworzonej w diecie każdej osoby została następnie obliczona na dwa sposoby: stosunek wagowy (dzielący całkowitą masę żywności ultraprzetworzonej spożywanej każdego dnia, przez całkowitą masę żywności i napojów spożywanych każdego dnia) oraz stosunek energetyczny (dzielący całkowitą liczbę kalorii z żywności ultraprzetworzonej - przez całkowitą liczbę kalorii spożywanych każdego dnia).

W okresie obserwacji, trwającym średnio 14,6 roku, odnotowano łącznie 281 zgonów wśród 802 osób, które przeżyły chorobę nowotworową. Osoby należące do grupy o najwyższym spożyciu żywności ultraprzetworzonej w stosunku do masy ciała miały o 48 proc. wyższy wskaźnik zgonów z dowolnej przyczyny i o 57 proc. wyższy wskaźnik zgonów z powodu nowotworów w porównaniu z osobami z grupy o spożyciu najniższym. Wyższy wskaźnik energetyczny żywności ultraprzetworzonej dawał podobne wyniki w przypadku zgonów z powodu nowotworów, ale nie z innych przyczyn.

„Niektóre produkty spożywcze mogą ważyć dużo, ale dostarczać mało kalorii - lub odwrotnie, dlatego wyniki mogą się różnić w zależności od zastosowanej miary” – wyjaśniła Bonaccio. - „Jednak fakt, że związek między żywnością ultraprzetworzoną a zgonem z jakiejkolwiek przyczyny utrzymywał się nawet po uwzględnieniu ogólnej jakości diety, sugeruje, że negatywny wpływ na zdrowie nie jest wyjaśniony wyłącznie przez niski profil składników odżywczych, ale że sam poziom i charakter przemysłowego przetwarzania żywności odgrywają niezależną rolę w wpływaniu na długoterminowe wyniki zdrowotne”.

Aby zbadać potencjalne mechanizmy biologiczne, na które może wpływać żywność ultraprzetworzona, Bonaccio i współpracownicy przeanalizowali biomarkery stanu zapalnego, metaboliczne i sercowo-naczyniowe na podstawie próbek i danych zebranych od uczestników. Spośród badanych biomarkerów, po uwzględnieniu wskaźników stanu zapalnego i tętna spoczynkowego, związek między żywnością ultraprzetworzoną a zgonem z jakiejkolwiek przyczyny został osłabiony o 37,3 proc.

„Wyniki te sugerują, że zwiększony stan zapalny i podwyższone tętno spoczynkowe mogą częściowo wyjaśniać związek między wyższym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a zwiększoną śmiertelnością, a także pomagają wyjaśnić, w jaki sposób samo przetwarzanie żywności może przyczyniać się do gorszych wyników leczenia wśród osób, które przeżyły chorobę nowotworową” – podkreśliła Bonaccio.

Aby lepiej zrozumieć, czy zawartość składników odżywczych w żywności ultraprzetworzonej ma znaczenie, naukowcy zebrali i przeanalizowali dane dla siedmiu grup żywności ultraprzetworzonej: napojów słodzonych sztucznie i cukrem, sztucznych słodzików i napojów spirytusowych; produktów mlecznych i serów; przetworzonego mięsa; słonych przekąsek i potraw wytrawnych; tłustych past i sosów; produktów skrobiowych; oraz słodkich produktów spożywczych i słodyczy. Niektóre grupy były powiązane z wyższą śmiertelnością, podczas gdy inne nie wykazywały wyraźnego wzorca.

„Głównym przesłaniem dla społeczeństwa jest to, że ogólne spożycie produktów ultraprzetworzonych ma znacznie większe znaczenie niż spożycie poszczególnych produktów” – podsumowała Bonaccio. „Skupienie się na diecie jako całości, ograniczenie spożycia produktów ultraprzetworzonych i przesunięcie spożycia na świeże, minimalnie przetworzone, domowe produkty to najbardziej sensowne i korzystne podejście dla zdrowia. Praktycznym sposobem na osiągnięcie tego celu jest sprawdzanie etykiet: produkty zawierające więcej niż pięć składników, a nawet tylko jeden dodatek do żywności, prawdopodobnie są ultraprzetworzone”.

Ponieważ było to badanie obserwacyjne, nie można wnioskować o związku przyczynowo-skutkowym; z kolei samoocena spożycia pokarmów zwiększa ryzyko błędnego raportowania, istnieje możliwość zmiany nawyków żywieniowych w trakcie okresu obserwacji, a badanie obarczone jest błędem związanym z przeżyciem, ponieważ dieta była oceniana średnio 8,4 roku po diagnozie raka. Ponadto badanie odnotowało niewielką liczbę zgonów, co ogranicza jego moc statystyczną, brak też danych dotyczących stopnia zaawansowania raka w momencie diagnozy.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/