Suicydolog: większość dzieci z zachowaniami samobójczymi doświadcza jakiegoś rodzaju przemocy

- Z naszych badań wynika, że najczęstszy rodzaj przemocy, jakiej doświadczają dzieci i młodzież z zachowaniami samobójczymi - myślami, planami czy próbami samobójczymi – to przemoc psychiczna w domu – powiedziała PAP współautorka badania dr Halszka Witkowska, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego, koordynatorka serwisu pomocowego Życie warte jest rozmowy, oraz dyrektor nowopowstałego Instytutu Suicydologicznego na Uniwersytecie VIZJA.

Badanie zostało przeprowadzone w okresie od kwietnia do maja 2025 r. przez zespół ekspertów w składzie: prof. Jacek Pyżalski, dr Maciej Dębski, dr Judyta Borchet oraz dr Halszka Witkowska. Przebadano reprezentatywną grupę 1818 nastolatków z siódmych klas szkół podstawowych oraz trzecich klas szkół ponadpodstawowych (łącznie ze 155 klas). W tych dwóch grupach zebrano dane na temat zachowań samobójczych: myśli samobójczych, planów oraz prób samobójczych. Według dr Witkowskiej jest to pierwsze polskie badanie, które uwzględniło plany samobójcze, tj. plany dotyczące tego, gdzie, jak i kiedy odebrać sobie życie.

Okazało się, że wśród uczniów klas siódmych myśli samobójcze miało 17 proc. badanych, plany samobójcze - 15 proc. badanych, a próby samobójcze podjęło 8 proc. W grupie młodzieży z trzecich klas szkół ponadpodstawowych odsetki te wynosiły odpowiednio: 23 proc., 21 proc. oraz 12 proc.

W obydwu grupach wiekowych odsetek dziewcząt z zachowaniami samobójczymi był wyraźnie wyższy niż odsetek chłopców. Różnice były większe w młodszej grupie wiekowej. - Jeżeli zwrócimy uwagę na statystyki w ostatnich kilku latach, to zaobserwujemy, że wzrost liczby prób samobójczych wśród dziewcząt był trzykrotny – powiedziała dr Witkowska.

Jak zaznaczyła, są różne etapy kryzysu samobójczego. I nie każde dziecko, które doświadcza myśli samobójczych, natychmiast wymaga hospitalizacji. - Ono wymaga terapii, wsparcia psychologicznego, ale nie zawsze musi od razu trafić do szpitala. Z kolei dziecko, które ma myśli samobójcze, wcześniej miało próby samobójcze, a teraz ma konkretne plany samobójcze, wymaga natychmiastowej profesjonalnej pomocy, często z udziałem lekarza psychiatry – tłumaczyła suicydolog.

W badaniu wykazano też, że 17 proc wszystkich badanych nastolatków dokonuje samookaleczenia (wszystkie uszkodzenia ciała, dokonywane bez intencji samobójczych). Znacznie częściej robią to dziewczęta. - Samookaleczenia i samouszkodzenia nie są zaliczane do zachowań samobójczych. To są często zachowania, które pomagają radzić sobie z trudnymi emocjami – wyjaśniła dr Witkowska.

Specjalistka zwróciła uwagę na dwa czynniki ryzyka silnie powiązane z zachowaniami samobójczymi u dzieci i młodzieży, tj.: narażenie na treści szkodliwe w internecie, w tym treści suicydalne oraz narażenie na różne rodzaje przemocy. Jak wyjaśniła, do treści suicydalnych zalicza się między innymi posty, w których zaprezentowane jest samobójstwo, próba samobójcza lub samookaleczenie, ale mogą być to również humorystyczne uwagi na ten temat, np. jeśli komuś nie idzie w życiu, to lepiej żeby je sobie odebrał.

Najnowsze badanie wykazało, że dzieci i młodzież są narażone na treści suicydalne w internecie, nawet jeśli ich nie wyszukują. Dotyczyło to 39 proc. uczniów klas siódmych oraz 55 proc. uczniów klas trzecich ponadpodstawowych.

- Co bardzo niepokojące, młodszym dzieciom, które już wykazują zachowania samobójcze, takie treści wyświetlają się z większą częstotliwością – zaznaczyła suicydolog. Jej zdaniem jeżeli dziecko ma kryzys samobójczy, może to pogorszyć jego stan psychiczny i wzmocnić przekonanie, że warto odebrać sobie życie.

Dr Witkowska zwróciła uwagę, że dzieci w kryzysie samobójczym często szukają „schronienia” w mediach społecznościowych, próbują tam odreagować trudne emocje. Tymczasem wielu z nich właśnie w internecie doświadcza przemocy rówieśniczej, hejtu.

Z badania wynika, że 20 proc. uczniów z obydwu grup wiekowych, którzy mają zachowania samobójcze, spędza ponad 7 godzin w internecie. Jednocześnie aż 60 proc. dzieci z młodszej grupy wiekowej jest obrażanych w internecie przez osoby znane ze szkoły, a 50 proc. przez osoby nieznane. W przypadku uczniów klas trzecich szkoły ponadpodstawowej odsetki te wynoszą odpowiednio – 70 proc. i 60 proc.

- Oznacza to, że media społecznościowe, w których młodzi ludzie szukają wsparcia, stają się dla nich środowiskiem jeszcze bardziej niebezpiecznym – podkreśliła suicydolog.

Jak oceniła, powinien być to kolejny argument w dyskusji dotyczącej ograniczenia dostępu do mediów społecznościowych dzieciom i młodzieży. – Skoro my dorośli nie radzimy sobie z zagrożeniami, jakie się z nimi wiążą, to co dopiero dzieci. Dlatego wprowadzanie ograniczeń jest najbardziej słuszne – podkreśliła.

Badanie ujawniło też, jak silnym czynnikiem ryzyka zachowań samobójczych jest doświadczanie przemocy przez dzieci i młodzież. Chodzi o cztery rodzaje przemocy: psychiczną, fizyczną, seksualną i rówieśniczą.

Więcej niż jednego rodzaju przemocy doświadczyło ponad 60 proc. dzieci z siódmych klas, które wykazywały zachowania samobójcze. Co najmniej jednego rodzaju przemocy doznało 99 proc. dzieci z myślami i planami samobójczymi oraz 100 proc. dzieci po próbie samobójczej. W przypadku starszej grupy wiekowej więcej niż jednego rodzaju przemocy doświadczyło ponad 50 proc. z zachowaniami samobójczymi, a co najmniej jednego rodzaju przemocy – 96 proc. z myślami samobójczymi, 95 proc. z planami i 97 proc. po próbie samobójczej.

- Dużo się mówi o przemocy rówieśniczej, ale nasze badania pokazały, że przemoc, której najczęściej doświadczają dzieci z zachowaniami samobójczymi, to niestety przemoc psychiczna dokonywana przez rodzica lub opiekuna w domu – powiedziała dr Witkowska.

Podkreśliła, że przemocy psychicznej wobec dziecka najczęściej nie widać. - Nie będzie siniaków, ale to nie znaczy, że dziecko nie cierpi w domu. Jednak trudno mu jest o tym opowiedzieć, trudno to opisać. To jest wstydliwy temat. Co więcej, ludziom z zewnątrz trudno zareagować na taką sytuację. Dlatego musimy być na szczególnie na ten problem uwrażliwieni – podkreśliła specjalistka.

Dr Witkowska zwróciła uwagę, że pomoc można uzyskać w ramach serwisu Życie warte jest rozmowy (www.zwjr.pl). Jest to jedyna w Polsce specjalistyczna poradnia zajmująca się kryzysem samobójczym. A pomoc jest tu udzielana bezpłatnie i anonimowo. Od 2021 roku serwis odwiedziło już półtora miliona użytkowników.

- Do zakładki „Napisz do specjalisty” codziennie piszą dzieci i w swoich wiadomościach opisują nie tylko trudne sytuacje, jakich doświadczają, ale także pytają o to, jak pomóc koledze lub koleżance w kryzysie samobójczym – powiedziała specjalistka.

W serwisie można też skorzystać z bezpłatnych wideo – konsultacji dla rodziców i nauczycieli, którzy mierzą się z kryzysem samobójczym dziecka lub nastolatka.

Suicydolog zaznaczyła, że zapobieganie zachowaniom samobójczym wśród młodzieży zaczyna się od edukacji, u której podstaw leży stwierdzenie mówiące o tym, że nie ma problemów nie do rozwiązania. W jej ocenie rodzic powinien być pierwszą osobą, do której w sytuacji kryzysowej dziecko zwróci się o pomoc.

- Do tego trzeba jednak zaufania. A zaufanie wymaga czasu i pracy. Dlatego nigdy nie należy bagatelizować problemów z jakimi dziecko do na się zgłasza. To początek drogi, dzięki której młody człowiek uczy się, że sięgnięcie po pomoc to oznaka siły, a nie słabości – podsumowała dr Witkowska.

Osoby przeżywające trudności i myślące o odebraniu sobie życia lub chcące pomóc osobie zagrożonej samobójstwem mogą skorzystać z całodobowych, bezpłatnych telefonów pomocowych: 800 70 2222 – centrum wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym; 800 12 12 12 – dziecięcy telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka; 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży; 116 123 – ogólnopolska poradnia telefoniczna dla osób przeżywających kryzys emocjonalny; 112 – numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia i zdrowia. (PAP)

Joanna Morga

jjj/ zan/